Τις τελευταίες ημέρες μια υπόθεση μόλις 700 ευρώ ήταν αρκετή για να δημιουργήσει την εντύπωση ότι η Εφορία βάζει πλέον στο στόχαστρο ακόμη και το χαρτζιλίκι που ένας γονέας ή ένας παππούς στέλνει μέσω IRIS σε ένα παιδί ή εγγόνι. Η πραγματικότητα όμως είναι διαφορετική, πράγμα που ανάγκασε την ίδια την ΑΑΔΕ να παρέμβει δημόσια για να ξεκαθαρίσει το ζήτημα.
Το IRIS δεν δημιούργησε μια νέα φορολογική υποχρέωση αφού δεν υπάρχει «φόρος IRIS» και μια ηλεκτρονική μεταφορά χρημάτων δεν μετατρέπεται αυτομάτως σε δωρεά επειδή πραγματοποιήθηκε από το κινητό μας.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι πολύ απλούστερο:
Γιατί μεταφέρθηκαν τα χρήματα;
Με αφορμή τα δημοσιεύματα και τις αναρτήσεις που ακολούθησαν, η ΑΑΔΕ εξέδωσε ειδική ενημέρωση για τη φορολογική μεταχείριση μεταφορών χρημάτων μεταξύ συγγενών και οικείων προσώπων.
Η διατύπωσή της έχει ιδιαίτερη σημασία.
Σύμφωνα με την ΑΑΔΕ, μεταφορές χρηματικών ποσών σε τραπεζικούς λογαριασμούς, είτε μέσω IRIS είτε με άλλο τρόπο, δεν αποτελούν αντικείμενο ιδιαίτερου φορολογικού ενδιαφέροντος όταν πρόκειται για μικροποσά, εκτός εάν διαπιστώνεται συγκεκριμένο μοτίβο καταχρηστικής πρακτικής.
Η Αρχή γίνεται ακόμη πιο συγκεκριμένη για τα ποσά που καταβάλλονται από γονείς ή παππούδες προς παιδιά και εγγόνια για την κάλυψη μικροεξόδων τους, αναφέροντας χαρακτηριστικά το χαρτζιλίκι.
Αυτό ξεκαθαρίζει ένα σημαντικό μέρος της συζήτησης: δεν υπάρχει γενικός κανόνας σύμφωνα με τον οποίο κάθε μικρή οικογενειακή μεταφορά μέσω IRIS αποτελεί φορολογητέα δωρεά.
Χρειάζεται όμως προσοχή και προς την αντίθετη κατεύθυνση. Η ΑΑΔΕ δεν θεσπίζει κάποιο «αφορολόγητο όριο χαρτζιλικιού», ούτε λέει ότι οποιαδήποτε μεταφορά βαφτιστεί χαρτζιλίκι βρίσκεται αυτομάτως εκτός φορολογικού ενδιαφέροντος. Διατηρεί ρητά την επιφύλαξη για περιπτώσεις καταχρηστικών πρακτικών.
Τι συνέβη πραγματικά με τα 700 ευρώ
Αφορμή για τη συζήτηση αποτέλεσε η απόφαση ΔΕΔ 1798/2026 και η περίπτωση φοιτήτριας από την Εύβοια, η οποία είχε λάβει συνολικά 700 ευρώ από τον παππού της.
Εδώ όμως η ίδια η ΑΑΔΕ έδωσε μια κρίσιμη διευκρίνιση: ο φορολογικός έλεγχος δεν έγινε για το χαρτζιλίκι του παππού προς τη φοιτήτρια εγγονή, αλλά η συγκεκριμένη περίπτωση προέκυψε στο πλαίσιο ελέγχου ευρύτερου κύκλου προσώπων.
Υπήρχαν επιπλέον δύο σημαντικά δεδομένα.
Πρώτον, οι μεταφορές αφορούσαν το 2021 και χρονικό σημείο πριν από τη θέσπιση της σημερινής απαλλαγής των 800.000 ευρώ για τις σχετικές χρηματικές δωρεές της Α΄ κατηγορίας.
Δεύτερον, σύμφωνα με την ΑΑΔΕ, ο φόρος που καταλογίστηκε βασίστηκε στην οικειοθελή δήλωση δωρεάς της ίδιας της ελεγχόμενης, η οποία δεν μπορούσε στη συνέχεια να ανακληθεί μέσω της ενδικοφανούς προσφυγής ενώπιον της ΔΕΔ.
Επομένως, η απόφαση ΔΕΔ 1798/2026 δεν μπορεί να μεταφραστεί στο: «Η Εφορία δύναται να φορολογήσει τα 700 ευρώ χαρτζιλίκι». Πρόκειται για μια συγκεκριμένη υπόθεση, με συγκεκριμένα πραγματικά και διαδικαστικά δεδομένα και αυτή η διαφορά είναι ουσιώδης.
Η διάκριση που ανέδειξαν Γραβιάς και Χριστόπουλος
Στη δημόσια σφαίρα έχουν παρέμβει ήδη, μεταξύ άλλων, δύο εξαιρετικά έμπειροι φοροτεχνικοί , ο κ. Κωνσταντίνος Δημ. Γραβιάς και ο κ. Γιώργος Δ. Χριστόπουλος, επιχειρώντας να θέσουν το ζήτημα στη σωστή νομική και φορολογική του βάση.
Ο κ. Γραβιάς ανέδειξε μια πλευρά που συχνά παραβλέπεται: αυτή του Αστικού Κώδικα. Η δωρεά προϋποθέτει παροχή χωρίς αντάλλαγμα από ελευθεριότητα. Οι γονείς, όμως, έχουν, ανάλογα με τις δυνατότητές τους και τις ανάγκες του τέκνου, υποχρέωση συνεισφοράς στη διατροφή, τη συντήρηση και την εκπαίδευσή του. Κατά συνέπεια, όταν ένας γονέας καλύπτει εύλογες καθημερινές ή εκπαιδευτικές ανάγκες του παιδιού του, δεν μπορούμε να αντιμετωπίζουμε αυτομάτως κάθε σχετική μεταφορά ως δωρεά.
Ο κ. Χριστόπουλος, από την πλευρά του, ανέδειξε κυρίως τον κίνδυνο να μετατρέψουμε μια ειδική ελεγχόμενη υπόθεση σε γενικό φορολογικό κανόνα. Η απόφαση για τα 700 ευρώ αφορά συγκεκριμένα πραγματικά περιστατικά του 2021 και δεν μπορεί να χρησιμοποιείται για να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι η ΑΑΔΕ αποφάσισε ξαφνικά να φορολογήσει το χαρτζιλίκι.
Οι δύο προσεγγίσεις και η μεταγενέστερη δημόσια διευκρίνιση της ίδιας της ΑΑΔΕ συγκλίνουν τελικά σε ένα βασικό σημείο:
Η ηλεκτρονική μεταφορά από μόνη της δεν αρκεί για να χαρακτηρίσει φορολογικά τη συναλλαγή. Τα ίδια 100 ευρώ μπορεί να σημαίνουν πέντε διαφορετικά πράγματα
Ας αφήσουμε για λίγο τη θεωρία και ας θέσουμε μερικά παραδείγματα:
Ένας γονέας στέλνει 100 ευρώ στο παιδί του που σπουδάζει για τρόφιμα, μετακινήσεις και βιβλία.
Ένας φίλος στέλνει 100 ευρώ σε άλλον φίλο επειδή εκείνος πλήρωσε έναν κοινό λογαριασμό, όπως πχ τον λογαριασμό σε ένα εστιατόριο.
Ένας πελάτης στέλνει 100 ευρώ σε έναν επαγγελματία για υπηρεσία που έλαβε.
Ένα πρόσωπο χαρίζει 100 ευρώ σε κάποιον χωρίς αντάλλαγμα και χωρίς υποχρέωση επιστροφής.
Και κάποιος μεταφέρει 100 ευρώ από έναν προσωπικό τραπεζικό λογαριασμό του σε έναν άλλο δικό του.
Στην οθόνη του κινητού μπορεί και στις πέντε περιπτώσεις να εμφανίζεται ακριβώς το ίδιο:
«Μεταφορά 100 €».
Φορολογικά, όμως, μπορεί να έχουμε:
- οικογενειακή υποστήριξη,
- επιστροφή κοινής δαπάνης,
- επαγγελματικό έσοδο,
- δωρεά,
- μεταφορά ιδίων χρημάτων.
Η τράπεζα καταγράφει τη μεταφορά. Η φορολογική αξιολόγηση αναζητά την αιτία. Πότε τελειώνει το χαρτζιλίκι και αρχίζει η δωρεά;
Εδώ βρίσκεται ίσως το δυσκολότερο σημείο. Δεν υπάρχει νομοθετημένο ποσό που να ορίζει ότι μέχρι Χ ευρώ μια μεταφορά θεωρείται χαρτζιλίκι. Πιθανότατα δεν θα μπορούσε να υπάρχει ένα ενιαίο ποσό που να καλύπτει όλες τις οικογένειες και όλες τις περιστάσεις.
Στην αξιολόγηση μπορεί να έχουν σημασία το ύψος και η συχνότητα των ποσών, ο πραγματικός σκοπός τους, οι ανάγκες του αποδέκτη, η οικονομική δυνατότητα του αποστολέα, η σχέση μεταξύ των προσώπων και συνολικά τα πραγματικά περιστατικά. Άλλο είναι ένας γονέας να στέλνει 100 ή 200 ευρώ στο παιδί του που σπουδάζει για τις καθημερινές του ανάγκες και άλλο να μεταφέρει 20.000 ευρώ για να αγοράσει το παιδί αυτοκίνητο.
Στη δεύτερη περίπτωση, εφόσον πρόκειται για πραγματική περιουσιακή παροχή χωρίς αντάλλαγμα και χωρίς υποχρέωση επιστροφής, περνάμε πλέον στο πεδίο της δωρεάς ή της γονικής παροχής. Για χρηματικές δωρεές και γονικές παροχές μεταξύ προσώπων της Α΄ κατηγορίας ισχύει σήμερα, υπό τις προϋποθέσεις του νόμου και με τον προβλεπόμενο τρόπο μεταφοράς μέσω χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, αφορολόγητο έως 800.000 ευρώ.
Όταν υπάρχει πραγματική δωρεά ή γονική παροχή, πρέπει να ακολουθείται η προβλεπόμενη διαδικασία δήλωσης, ακόμη και όταν τελικά δεν προκύπτει φόρος.
Αντίθετα, όταν πρόκειται πραγματικά για επιστροφή κοινού εξόδου ή για συνήθη κάλυψη οικογενειακών αναγκών, το πρώτο ερώτημα δεν είναι ποιο αφορολόγητο εφαρμόζεται. Το αρχικό ερώτημα είναι αν υπάρχει καν δωρεά.
Η αιτιολογία βοηθά, αλλά δεν αλλάζει την πραγματικότητα
Υπάρχει μια πολύ απλή πρακτική που αξίζει να ακολουθούμε. Στις ηλεκτρονικές μεταφορές χρημάτων είναι χρήσιμο να χρησιμοποιούμε σαφή και κυρίως, αληθινή αιτιολογία:
«έξοδα σπουδών»,
«συμμετοχή ενοικίου»,
«κοινός λογαριασμός»,
«επιστροφή εξόδων».
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι συγκεκριμένες λέξεις λειτουργούν ως κάποιο φορολογικό πιστοποιητικό. Εάν 500 ευρώ αποτελούν πραγματικά αμοιβή για μια επαγγελματική υπηρεσία, δεν παύουν να είναι έσοδο επειδή στην αιτιολογία γράψαμε «διάφορα» ή «φαγητό». Αντίστοιχα, μια πραγματική επιστροφή 20 ευρώ για έναν κοινό λογαριασμό δεν μετατρέπεται σε δωρεά επειδή πραγματοποιήθηκε μέσω IRIS.
Η αιτιολογία βοηθά να τεκμηριωθεί η πραγματικότητα. Δεν μπορεί να τη δημιουργήσει ούτε να την αλλάξει. Αυτό που πραγματικά άλλαξε είναι το ψηφιακό αποτύπωμα. Ίσως τελικά εδώ βρίσκεται και το μεγαλύτερο ενδιαφέρον της υπόθεσης.
Πριν από μερικά χρόνια ο παππούς έδινε στο εγγόνι του 50 ευρώ στο χέρι. Σήμερα μπορεί να τα στέλνει σε λίγα δευτερόλεπτα μέσω IRIS. Το ίδιο ισχύει και για μια συναλλαγή μεταξύ φίλων που πληρώνουν τον λογαριασμό «ρεφενέ». Η οικονομική σχέση μπορεί να είναι ακριβώς η ίδια. Αυτό που άλλαξε είναι ότι πλέον η συναλλαγή αφήνει ψηφιακό αποτύπωμα. Και όσο μεγαλύτερο μέρος της καθημερινής οικονομικής μας ζωής περνά μέσα από ηλεκτρονικές συναλλαγές, τόσο μεγαλύτερη σημασία αποκτά η δυνατότητα να εξηγούμε τι πραγματικά αντιπροσωπεύει μια χρηματική κίνηση. Αυτό δεν είναι λόγος πανικού. Είναι λόγος για μεγαλύτερη υπευθυνότητα.
Πριν από μια μεταφορά χρημάτων, αρκεί να μπορούμε να απαντήσουμε καθαρά σε τρεις ερωτήσεις:
Ποιος στέλνει τα χρήματα;
Σε ποιον;
Και κυρίως, για ποιον πραγματικό λόγο;
Και να έχουμε τα τεκμήρια για να το αποδείξουμε
Άρα δεν χρειάζεται ούτε πανικός ούτε όμως η ψευδαίσθηση ότι οι ηλεκτρονικές μεταφορές βρίσκονται έξω από το φορολογικό πλαίσιο. Το IRIS είναι το μέσο πραγματοποίησης των συναλλαγών, δεν αποτελεί από μόνο του αιτία ελέγχου. Οπότε , προσοχή και υπευθυνότητα στις συναλλαγές μας.
Πηγή
:https://www.taxheaven.gr/news/72633/mikroposa-poy-dinontai-mesw-iris-ws-xartziliki
https://www.taxheaven.gr/news/74439/g-xristopoylos-h-ypooesh-twn-700-eyrw-kai-h-alhoeia-gia-tis-dwrees-se-paidia-kai-eggonia-h-diafora-metaxy-dwreas-kai-oikogeneiakhs-enisxyshs https://www.taxheaven.gr/news/74409/aade-enhmerwsh-gia-thn-forologikh-metaxeirish-metaforwn-xrhmatwn-metaxy-syggenwn-kai-oikeiwn-proswpwn
* Το παραπάνω κείμενο εκφράζει προσωπικές απόψεις και εκτιμήσεις του συντάκτη. Για την σύνταξη και διόρθωση του παρόντος, έγινε χρήση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης.
*Ο Βασίλης Βογιατζής MSc , είναι Λογιστής – Φοροτεχνικός Α’ Τάξης , ιδρυτής της Λογιστικής εταιρείας VoyiatzisGroup , με έδρα την Κω.
