Η Ομογένεια και η Αυτοδιοίκηση ενώνουν ξανά δυνάμεις για τα μικρά νησιά
Η Γαύδος αποτέλεσε τον φετινό σταθμό του Smart Islands, μετά την Ψέριμο και το Καστελλόριζο.Ένα μοντέλο συνεργασίας που φιλοδοξεί να δώσει πρακτικές λύσεις σε κοινά προβλήματα των μικρών και ακριτικών νησιών διαμορφώνεται μέσα από την πρωτοβουλία Smart Islands.Στόχος είναι νησιωτικές κοινότητες με μικρό πληθυσμό και περιορισμένες υποδομές να μπορούν να συνδέονται με δήμους, φορείς της Πολιτείας, πανεπιστήμια, οργανώσεις της Ομογένειας και ιδιωτικούς φορείς που μπορούν να προσφέρουν τεχνογνωσία, υπηρεσίες ή χρηματοδότηση.Οι βασικοί τομείς παρέμβασης αφορούν την εκπαίδευση, την υγεία, την ενέργεια, το νερό, τις μεταφορές, την ψηφιακή συνδεσιμότητα και γενικότερα τις συνθήκες που επιτρέπουν σε μια οικογένεια να ζει μόνιμα σε ένα μικρό νησί.Το Smart Islands ξεκίνησε από την Ψέριμο το 2024, συνεχίστηκε στο Καστελλόριζο το 2025 και φέτος μεταφέρθηκε στη Γαύδο, όπου πραγματοποιήθηκε στις 22 και 23 Σεπτεμβρίου το τρίτο διεθνές συνέδριο της πρωτοβουλίας.Η επιλογή διαφορετικού νησιού κάθε χρόνο επιτρέπει να καταγράφονται προβλήματα που αλλάζουν από τόπο σε τόπο, αλλά και ανάγκες που επαναλαμβάνονται σε μεγάλο μέρος της μικρής νησιωτικής Ελλάδας.Ανάμεσά τους βρίσκονται η μείωση του μόνιμου πληθυσμού, η δυσκολία στελέχωσης βασικών υπηρεσιών, η λειτουργία σχολικών μονάδων με ελάχιστους μαθητές, η πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, οι μετακινήσεις και η ανάγκη για σύγχρονες ψηφιακές υποδομές.Σε αυτό το πλαίσιο, το Smart Islands επιχειρεί να δημιουργήσει έναν μηχανισμό μέσω του οποίου οι ανάγκες κάθε νησιού θα καταγράφονται και στη συνέχεια θα συνδέονται με φορείς που μπορούν να συμβάλουν στην αντιμετώπισή τους.Η φετινή διοργάνωση στη Γαύδο έδωσε ένα πιο συγκεκριμένο παράδειγμα αυτής της προσέγγισης. Μέσα από την πρωτοβουλία «24 Ανάγκες – 24 Ευκαιρίες να αλλάξουμε τη Γαύδο» καταγράφηκαν συγκεκριμένες ανάγκες του νησιού στους τομείς της υγείας, της εκπαίδευσης, της ενέργειας, των μεταφορών, του περιβάλλοντος, του πολιτισμού και της ψηφιακής συνδεσιμότητας.Η λογική είναι απλή: κάθε ανάγκη μπορεί να αναληφθεί ή να υποστηριχθεί από έναν δήμο, έναν οργανισμό, ένα ίδρυμα, μια επιχείρηση, ένα πανεπιστήμιο ή έναν φορέα της Ομογένειας.Ένα πρώτο παράδειγμα είναι η δορυφορική σύνδεση Starlink που προσφέρθηκε στον Δήμο Γαύδου από το International Hellenic Association, μαζί με την κάλυψη της σχετικής συνδρομής.Η παρέμβαση αφορά τη Γαύδο, αλλά το μοντέλο μπορεί να εφαρμοστεί και σε άλλα μικρά νησιά όπου η πρόσβαση σε σταθερές ψηφιακές υπηρεσίες παραμένει περιορισμένη.Η ψηφιακή συνδεσιμότητα αποκτά ιδιαίτερη σημασία για μικρές νησιωτικές κοινότητες, καθώς επηρεάζει την πρόσβαση σε υπηρεσίες, την εξ αποστάσεως εργασία, την εκπαίδευση και τη δυνατότητα παραμονής ή εγκατάστασης νέων κατοίκων.Αντίστοιχη σημασία έχει η εκπαίδευση. Σε αρκετά μικρά νησιά, η λειτουργία ενός σχολείου εξαρτάται από πολύ μικρό αριθμό μαθητών και συχνά από την παραμονή λίγων οικογενειών.Η Γαύδος αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα, καθώς τη φετινή σχολική χρονιά το Δημοτικό και το Νηπιαγωγείο δεν λειτουργούν λόγω έλλειψης μαθητών. Το ζήτημα ανέδειξε τη στενή σύνδεση ανάμεσα στη λειτουργία ενός σχολείου, τη μόνιμη κατοίκηση και τη συνολική βιωσιμότητα μιας μικρής νησιωτικής κοινότητας.Στην Ψέριμο, αντίθετα, το σχολείο συνεχίζει να λειτουργεί, έχοντας φέτος έξι μαθητές. Η περίπτωση δείχνει πόσο σημαντική μπορεί να είναι η παρουσία ακόμη και λίγων οικογενειών για τη διατήρηση βασικών δομών σε ένα μικρό νησί.Η εκπαίδευση, επομένως, αντιμετωπίζεται στο Smart Islands ως μέρος μιας ευρύτερης πολιτικής για τη μόνιμη ζωή στα νησιά. Για να παραμείνει μια οικογένεια σε έναν απομονωμένο τόπο χρειάζεται σχολείο, πρόσβαση στην υγεία, αξιόπιστες μεταφορές, ψηφιακές υπηρεσίες και στοιχειώδεις επαγγελματικές δυνατότητες.Σε αυτή τη λογική εντάσσεται και η πρόταση που συζητήθηκε στο συνέδριο για στενότερη συνεργασία μεταξύ μεγαλύτερων δήμων και μικρών νησιωτικών δήμων.Οι μικροί δήμοι συχνά δεν διαθέτουν επαρκές τεχνικό ή διοικητικό προσωπικό για να προετοιμάσουν μελέτες, να ωριμάσουν έργα ή να διεκδικήσουν χρηματοδοτικά εργαλεία. Η συνεργασία με μεγαλύτερους δήμους μπορεί να καλύψει μέρος αυτού του κενού, παρέχοντας τεχνική υποστήριξη και τεχνογνωσία.Παράλληλα, η ελληνική διασπορά επιχειρεί να αποκτήσει πιο οργανωμένο ρόλο. Μέσω του International Hellenic Association, επιστήμονες, πανεπιστημιακοί, επαγγελματίες και οργανώσεις του εξωτερικού συνδέονται με συγκεκριμένες ανάγκες των νησιών.Η συμβολή της Ομογένειας δεν περιορίζεται στη χρηματοδότηση. Περιλαμβάνει τεχνογνωσία, πρόσβαση σε διεθνή δίκτυα, επιστημονική υποστήριξη και συνεργασίες που μπορούν να αξιοποιηθούν σε μικρές τοπικές κοινωνίες.Στο συνέδριο της Γαύδου τέθηκε επίσης η ανάγκη δημιουργίας ενός πιο σταθερού δικτύου μεταξύ των νησιών που συμμετέχουν στο Smart Islands και των φορέων που έχουν αναλάβει να τα στηρίξουν. Η πρόταση έχει ιδιαίτερη σημασία για τη συνέχεια της πρωτοβουλίας. Ένα μόνιμο δίκτυο μπορεί να επιτρέψει την παρακολούθηση των παρεμβάσεων, τη μεταφορά λύσεων από ένα νησί σε άλλο και την αξιοποίηση της εμπειρίας που αποκτάται κάθε χρόνο.Το ζητούμενο πλέον είναι οι παρεμβάσεις που δοκιμάζονται σε ένα νησί να μπορούν, όπου είναι χρήσιμο και εφικτό, να προσαρμόζονται στις ανάγκες άλλων μικρών νησιωτικών κοινοτήτων.Η Ψέριμος, το Καστελλόριζο και η Γαύδος αποτελούν μέχρι σήμερα τους τρεις σταθμούς του Smart Islands. Κάθε νησί έχει διαφορετικές ανάγκες, όμως πολλά από τα προβλήματα είναι κοινά.Η επόμενη φάση της πρωτοβουλίας θα κριθεί από το πόσες από τις προτάσεις θα περάσουν σε πραγματική εφαρμογή και από το κατά πόσο το μοντέλο συνεργασίας που διαμορφώνεται θα μπορέσει να αξιοποιηθεί και από άλλες μικρές νησιωτικές κοινότητες.Για τα μικρά νησιά, το όφελος ενός τέτοιου δικτύου βρίσκεται κυρίως στη δυνατότητα πρόσβασης σε ανθρώπους, τεχνογνωσία και πόρους που δύσκολα μπορούν να εξασφαλίσουν μόνα τους. Αυτή είναι και η κατεύθυνση που επιχειρεί να αποκτήσει το Smart Islands μετά τις τρεις πρώτες διοργανώσεις του.dimokratiki.gr