Υπάρχει μια μικρή, σχεδόν αστεία στιγμή που οι περισσότεροι έχουμε ζήσει. Μπαίνεις πρώτος σε ένα άδειο εστιατόριο. Ο χώρος έχει δέκα-είκοσι τραπέζια και όμως, για λίγα δευτερόλεπτα μένεις όρθιος. Κοιτάς γύρω σου. Αναρωτιέσαι πού να καθίσεις.
Βλέπεις δεν υπάρχει κανείς για να σε καθοδηγήσει. Δεν υπάρχουν «σημάδια». Κανένα τραπέζι δεν φαίνεται καλύτερο από τα υπόλοιπα. Η επιλογή είναι απολύτως δική σου και ακριβώς γι’ αυτό γίνεται πιο δύσκολη.
Το παράδοξο είναι ότι αν στο ίδιο μαγαζί υπήρχαν ήδη τρεις-τέσσερις πελάτες, η απόφαση θα ήταν σχεδόν στιγμιαία. Θα διάλεγες ένα τραπέζι κοντά σε αυτούς, λίγο πιο μακριά, ή σε μια γωνία. Με άλλα λόγια, θα χρησιμοποιούσες τις επιλογές των άλλων ως σημείο αναφοράς.
Ο ανθρώπινος εγκέφαλος λειτουργεί συχνά έτσι. Παρατηρεί τι κάνουν οι άλλοι για να μειώσει την αβεβαιότητα. Στη συμπεριφορική οικονομική το φαινόμενο αυτό περιγράφεται ως κοινωνική επιβεβαίωση (socialproof) , (RobertCialdini , 1984): οι άνθρωποι θεωρούν πιο ασφαλή μια επιλογή όταν βλέπουν ότι την έχουν ήδη κάνει άλλοι.
Σε μικρές αγορές εμφανίζεται συχνά και ένα δεύτερο φαινόμενο, η λεγόμενη συμπεριφορά αγέλης (herdbehavior) , ένα φαινόμενο το οποίο αναφέρεται στην τάση των ατόμων να μιμούνται τις ενέργειες μιας μεγαλύτερης ομάδας, συχνά αγνοώντας τις δικές τους προσωπικές πληροφορίες ή αναλύσεις. Όταν ένας επιχειρηματίας δοκιμάζει κάτι και φαίνεται να λειτουργεί, αρκετοί ακολουθούν την ίδια κατεύθυνση. Δεν είναι απαραίτητα κακή στρατηγική , είναι ένας τρόπος μείωσης του κινδύνου.
Σε αυτό προστίθεται και ένας τρίτος μηχανισμός που έχουν μελετήσει οι οικονομολόγοι DanielKahneman και AmosTversky (1979): η αποστροφή προς την απώλεια (lossaversion).Μια γνωστική προκατάληψη όπου οι άνθρωποι φοβούνται περισσότερο μια πιθανή απώλεια απ’ όσο επιθυμούν ένα αντίστοιχο κέρδος. Έτσι, η αναμονή συχνά μοιάζει πιο ασφαλής από την πρωτοβουλία , ακόμη κι όταν η καθυστέρηση κοστίζει ευκαιρίες.
Η σκηνή του άδειου εστιατορίου μοιάζει περισσότερο απ’ όσο νομίζουμε με αυτό που συμβαίνει στην τοπική επιχειρηματικότητα, ιδιαίτερα σε μικρές νησιωτικές οικονομίες. Σε αυτές τις αγορές οι επιχειρηματίες παρατηρούν ο ένας τον άλλον περισσότερο απ’ όσο σε μια μεγάλη πόλη. Οι κινήσεις δεν περνούν απαρατήρητες. Ένα νέο concept, μια διαφορετική τιμολογιακή πρακτική ή μια αλλαγή στον τρόπο λειτουργίας συζητιούνται γρήγορα.
Έτσι δημιουργείται ένα γνώριμο μοτίβο: πολλοί περιμένουν να δουν ποιος θα κάνει την πρώτη κίνηση. Ο πρώτος που επενδύει σε μια νέα ιδέα. Ο πρώτος που δοκιμάζει μια διαφορετική στρατηγική. Ο πρώτος που αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί μια επιχείρηση. Οι υπόλοιποι παρακολουθούν. Αν το εγχείρημα δείξει να δουλεύει, τότε ακολουθούν.
Η δυναμική αυτή συνδέεται και με μια γνωστή θεωρία της καινοτομίας που έχει παρουσιάσει ευρύτερα ο SimonSinek στο βιβλίο “StartwithWhy” (2009), βασισμένος στο έργο του EverettRogers. Σύμφωνα με τη θεωρία αυτή, σε κάθε αγορά υπάρχει ένα μικρό ποσοστό ανθρώπων που είναι πρόθυμοι να δοκιμάσουν πρώτοι κάτι νέο. Αυτοί ονομάζονται earlyadopters.
Δεν περιμένουν να δουν τι θα κάνουν όλοι οι υπόλοιποι. Αντίθετα, λειτουργούν ως καταλύτες που επιτρέπουν σε μια ιδέα να περάσει αργότερα στη μεγάλη μάζα της αγοράς. Χωρίς αυτούς, πολλές καινοτομίες δεν θα ξεπερνούσαν ποτέ το στάδιο της ιδέας.
Στην εικόνα του άδειου εστιατορίου , οι earlyadopters είναι απλώς οι πρώτοι που κάθονται στο τραπέζι. Από τη στιγμή που εμφανίζονται, οι επόμενοι αποφασίζουν πολύ πιο εύκολα.
Στην τοπική επιχειρηματικότητα όμως εμφανίζεται συχνά το αντίστροφο πρόβλημα: πολλοί περιμένουν να εμφανιστούν πρώτα οι earlyadoptersπριν κινηθούν. Το αποτέλεσμα είναι συχνά η ομοιομορφία. Ξαφνικά εμφανίζονται πολλά παρόμοια καταστήματα, παρόμοια προϊόντα και παρόμοιες στρατηγικές. Όταν όλοι ακολουθούν την ίδια κατεύθυνση, ο ανταγωνισμός μεταφέρεται σχεδόν αποκλειστικά στην τιμή.
Σύμφωνα με τις πρόσφατες κατευθυντήριες του ΕΟΤ για το 2026, η Ελλάδα και κατ’ επέκταση η Κως, μετακινείται από το μοντέλο του "Ήλιου και Θάλασσας" σε αυτό της "Εμπειρίας και Βιωσιμότητας". Η τάση που καταγράφει το ΙΝΣΕΤΕ στις τελευταίες μελέτες του δείχνει ότι ο σύγχρονος ταξιδιώτης δεν αναζητά το "ίδιο παντού". Αντίθετα, η "μίμηση" στην τοπική αγορά (το να ανοίγουν όλοι παρόμοιες επιχειρήσεις) δημιουργεί πλέον κορεσμό που διώχνει τους high-end επισκέπτες.
Υπάρχει όμως ένας διαφορετικός τρόπος προσέγγισης.
Πρώτον, οι αποφάσεις μπορούν να βασίζονται περισσότερο σε δεδομένα και λιγότερο στη μίμηση. Στοιχεία για τη ζήτηση, την εποχικότητα, τη συμπεριφορά των πελατών ή το πραγματικό κόστος λειτουργίας μπορούν να μειώσουν σημαντικά την αβεβαιότητα.
Τα στοιχεία από το Στατιστικό Δελτίο του ΙΝΣΕΤΕ για την περιοχή της Δωδεκανήσου δείχνουν μια σαφή αλλαγή: η σεζόν στην Κω επιμηκύνεται, αλλά οι δαπάνες ανά κεφαλή αυξάνονται μόνο εκεί όπου υπάρχει εξειδίκευση. Οι επιχειρηματίες που "κάθονται πρώτοι στο τραπέζι" φέτος δεν είναι αυτοί που μαντεύουν τι θα δουλέψει, αλλά αυτοί που αναλύουν τα δεδομένα ήδη από τις αρχές Μαρτίου.
Δεύτερον, οι επιχειρήσεις μπορούν να υιοθετήσουν τη λογική των μικρών πειραμάτων. Δεν χρειάζεται κάθε αλλαγή να είναι μια μεγάλη, μη αναστρέψιμη απόφαση. Πολλές ιδέες μπορούν να δοκιμαστούν πιλοτικά, σε μικρή κλίμακα, πριν εφαρμοστούν ευρύτερα.
Όπως τονίστηκε και στο πρόσφατο συνέδριο της ΠΟΞ το στοίχημα για το 2026 είναι η ψηφιακή μετάβαση. Το να είσαι ο "earlyadopter" στο νησί σήμερα σημαίνει να ενσωματώνεις τεχνολογίες που μειώνουν το λειτουργικό κόστος (ενέργεια, διαχείριση προσωπικού), κάτι που οι μελέτες του ΣΕΤΕΛ (Σύνδεσμος Επιχειρήσεων Τεχνικού Ελληνικού Λογισμικού) δείχνουν ότι αποτελεί το νούμερο ένα κλειδί επιβίωσης για τις μικρομεσαίες τουριστικές επιχειρήσεις.
Τρίτον, αξίζει να αναγνωριστεί ότι η διαφοροποίηση είναι συχνά το σημαντικότερο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα σε μικρές αγορές. Όταν όλοι κάνουν το ίδιο πράγμα, εκείνος που τολμά να κάνει κάτι διαφορετικό έχει περισσότερες πιθανότητες να ξεχωρίσει.
Η αβεβαιότητα δεν θα εξαφανιστεί ποτέ από την επιχειρηματικότητα. Είναι μέρος του παιχνιδιού. Η αναμονή μπορεί να μειώνει προσωρινά το άγχος της απόφασης, αλλά σπάνια δημιουργεί τις συνθήκες για κάτι νέο.
Η εικόνα του άδειου εστιατορίου θα επιστρέφει ξανά και ξανά. Όταν ο χώρος είναι άδειος, κανείς δεν είναι σίγουρος πού να καθίσει. Όταν όμως κάποιος επιλέξει ένα τραπέζι, οι επόμενοι αποφασίζουν πολύ πιο εύκολα.
Σε ένα άδειο εστιατόριο , κάποιος πάντα θα πρέπει να είναι ο πρώτος που θα καθίσει. Και σε μια μικρή οικονομία, κάποιος πρέπει να πάρει την πρώτη απόφαση.
* Το παραπάνω κείμενο εκφράζει προσωπικές απόψεις και εκτιμήσεις του συντάκτη. Για την σύνταξη και διόρθωση του παρόντος, έγινε χρήση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης.
*Ο Βασίλης Βογιατζής MSc , είναι Λογιστής – Φοροτεχνικός Α’ Τάξης , ιδρυτής της Λογιστικής εταιρείας VoyiatzisGroup , με έδρα την Κω.