Η σύντροφος μου έχει μια συνήθεια που πάντα μου έκανε εντύπωση. Όταν τελειώνει η οδοντόκρεμα, δεν αγοράζει μία. Αγοράζει δύο. Η μία μπαίνει κανονικά στο μπάνιο και η άλλη «μένει στην άκρη», για να υπάρχει. Το ενδιαφέρον είναι ότι αυτή η δεύτερη οδοντόκρεμα σχεδόν ποτέ δεν χρησιμοποιείται άμεσα. Απλώς υπάρχει εκεί, για να νιώθουμε ότι δεν θα βρεθούμε ποτέ χωρίς αυτήν.
Κάτι αντίστοιχο έκανε πάντα και ο πατέρας μου. Το αυτοκίνητο δεν έμενε ποτέ με μισό ντεπόζιτο. Ακόμα κι αν ο δείκτης ήταν λίγο πάνω από τη μέση, θα σταματούσε για βενζίνη. Όχι γιατί τη χρειαζόταν εκείνη τη στιγμή, αλλά γιατί δεν ήθελε να βρεθεί στη θέση να τη χρειαστεί και να μην την έχει.
Αυτές οι δύο μικρές, καθημερινές συνήθειες έχουν κάτι κοινό: δεν βασίζονται σε πραγματική ανάγκη, αλλά στον φόβο της έλλειψης. Και αυτός ο φόβος μάς κάνει να δεσμεύουμε πόρους – χρήματα, χρόνο, ενέργεια – για να νιώθουμε ασφαλείς. Το πρόβλημα είναι ότι αυτή η ασφάλεια έχει κόστος. Ένα κόστος που σπάνια υπολογίζουμε.
Στην οικονομία, αυτό το κόστος λέγεται κόστος ευκαιρίας. Είναι αυτό που χάνεις, όχι επειδή έκανες κάτι λάθος, αλλά επειδή επέλεξες κάτι έναντι κάτι άλλου. Τα χρήματα της δεύτερης οδοντόκρεμας δεν χάνονται. Απλώς δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για κάτι άλλο όσο μένουν ανενεργά στο ντουλάπι. Το ίδιο και τα χρήματα που «κάθονται» στο ντεπόζιτο.
Αν αυτά σου φαίνονται αθώα, σκέψου πόσο συχνά κάνουμε ακριβώς το ίδιο στις επιχειρήσεις.
Στην Κω, οι περισσότερες μικρές επιχειρήσεις λειτουργούν μέσα σε ένα περιβάλλον έντονης εποχικότητας και μόνιμης αβεβαιότητας. Το καλοκαίρι πρέπει να «βγει» όλη η χρονιά. Αυτό από μόνο του δημιουργεί άγχος. Και το άγχος γεννά αποφάσεις που μοιάζουν ασφαλείς, αλλά δεν είναι πάντα ορθολογικές.
Συχνά οι επιχειρηματίεςκρατούν πράγματα «για να υπάρχουν». Υπηρεσίες που δεν αξιοποιούνται πλήρως. Συνεργασίες που δεν αποδίδουν αλλά δεν κόβονται. Διαφημίσεις που συνεχίζονται από συνήθεια. Κανάλια επικοινωνίας που απλώς ενημερώνονται μηχανικά, χωρίς στρατηγική. Όλα αυτά κοστίζουν. Όχι μόνο σε χρήμα, αλλά και σε προσοχή.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι ότι ξοδεύονται πόροι. Είναι ότι δεσμεύονται. Όπως η δεύτερη οδοντόκρεμα. Είναι εκεί, αλλά δεν δουλεύει για εσένα.
Πολλές μικρές επιχειρήσεις στην Κω λειτουργούν με τη λογική «να τα έχουμε όλα». Να έχουμε απόθεμα, να έχουμε παρουσία παντού, να έχουμε όλες τις επιλογές ανοιχτές. Αυτό, όμως, σπάνια οδηγεί σε καλύτερα αποτελέσματα. Αντίθετα, οδηγεί σε διάχυση. Και όταν οι πόροι είναι περιορισμένοι – όπως συμβαίνει πάντα – η διάχυση κοστίζει.
Οι επιχειρήσεις που επενδύουν λίγα χρήματα σε πολλά πράγματα, τελικά δεν πετυχαίνουν τίποτα ουσιαστικό. Και άλλες που επενδύουν συνειδητά σε δύο ή τρία πράγματα, τα κάνουν σωστά και ξεχωρίζουν. Η διαφορά δεν είναι τα χρήματα. Είναι η κατανόηση του κόστους ευκαιρίας.
Κάθε φορά που μια επιχείρηση κρατάει κάτι «για καλό και για κακό», πρέπει να αναρωτηθεί: τι θυσιάζω για αυτό; Τι θα μπορούσα να κάνω αν αυτοί οι πόροι ήταν ελεύθεροι; Μήπως θα μπορούσα να βελτιώσω την εμπειρία του πελάτη; Να επενδύσω στο προσωπικό μου; Να επικοινωνήσω καλύτερα αυτό που ήδη κάνω καλά;
Στην Κω, όπου το λειτουργικό κόστος ανεβαίνει και η αγοραστική δύναμη των επισκεπτών δεν είναι δεδομένη, αυτά τα ερωτήματα γίνονται ακόμα πιο κρίσιμα. Δεν υπάρχει πια περιθώριο για επιλογές που γίνονται μόνο για ψυχολογική ασφάλεια. Η ασφάλεια δεν έρχεται από το να τα έχουμε όλα. Έρχεται από το να ξέρουμε γιατί έχουμε ό,τι έχουμε.
Στην πραγματικότητα, κάθε απόφαση – μικρή ή μεγάλη – αφορά τη διαχείριση τριών βασικών πόρων: χρήματος, χρόνου και ενέργειας. Το χρήμα μετριέται εύκολα, ο χρόνος λιγότερο εύκολα, ενώ η ενέργεια σχεδόν ποτέ. Κι όμως, ειδικά στις μικρές επιχειρήσεις, η ενέργεια του ανθρώπου πίσω από αυτές είναι συχνά ο πιο περιορισμένος πόρος. Όταν αυτή η ενέργεια διασκορπίζεται σε πολλά μέτωπα, σε αποφάσεις που λαμβάνονται από φόβο και όχι από στρατηγική, η επιχείρηση κουράζεται χωρίς να προχωρά. Η ουσιαστική αξιοποίηση των πόρων δεν σημαίνει να κάνεις περισσότερα, αλλά να κάνεις τα σωστά, τη σωστή στιγμή, με επίγνωση του τι αφήνεις πίσω. Κάθε ευρώ που δαπανάται, κάθε ώρα που περνά και κάθε μονάδα ενέργειας που ξοδεύεται σε κάτι χαμηλής αξίας/απόδοσης, αφαιρούνται από κάτι που θα μπορούσε να έχει μεγαλύτερη σημασία και μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα. ΤοPeoplePleasing, οι δημόσιες σχέσεις, και τοbabysitting συνεργατών εξαντλεί, και σίγουρα ανοίκει στην παραπάνω κατηγορία. Όλα υπό τον φόβο της έλλειψης, ή της απώλειας, μιας συνεργασίας, μιας σύστασης, μιας πληρωμής στην ώρα της. Αλλά για αυτό θα μιλήσουμε σε ένα άλλο άρθρο, σε ένα επόμενο τεύχος !
Το κόστος ευκαιρίας δεν φαίνεται στα λογιστικά βιβλία. Δεν εμφανίζεται ως ζημιά. Είναι αθόρυβο. Και γι’ αυτό είναι επικίνδυνο. Γιατί μας κάνει να πιστεύουμε ότι «δεν πειράζει». Όπως δεν πειράζει να έχουμε μια οδοντόκρεμα παραπάνω. Μέχρι να συνειδητοποιήσουμε ότι αυτή η λογική, όταν μεταφέρεται στην επιχείρηση, γίνεται βαρίδι.
Ίσως τελικά το πιο δύσκολο κομμάτι στο επιχειρείν δεν είναι να πάρεις αποφάσεις. Είναι να αφήσεις πίσω σου κάποιες. Να αδειάσεις λίγο το «ντουλάπι» και το «ντεπόζιτο», ώστε οι πόροι σου να κινούνται, να δουλεύουν, να αποδίδουν. Εξάλλου, ο καλός παίκτης στο πόκερ, φαίνεται στο πάσο λένε.
*Για την σύνταξη και επιμέλεια του κειμένου, έχει χρησιμοποιηθεί τεχνητή νοημοσύνη.
*Ο Αντώνης Χατζηκωνσταντής είναι ελεύθερος επαγγελματίας στον κλάδο του Μάρκετινγκ με εξειδίκευση στην εμπειρία πελάτη,και τη στρατηγική επικοινωνία. Είναι απόφοιτος του Τμήματος Μάρκετινγκ και Επικοινωνίας του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών (BSc) και κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στη Διοίκηση Επιχειρήσεων (M.B.A., AUEB). Είναι ιδρυτής της Pivotmarketingagency, και υποστηρίζει επιχειρήσεις στον τουρισμό, την εστίαση, το εμπόριο, και τον ευρύτερο τομέα των υπηρεσιών να αναπτυχθούν με επίκεντρο τον άνθρωπο, και την στρατηγική επικοινωνία.