Δόθηκαν στη δημοσιότητα τα αποτελέσματα μιας εκτενούς έρευνας που εκπονήθηκε στο πλαίσιο μεταπτυχιακού προγράμματος δημόσιου πανεπιστημίου, με αντικείμενο την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας, της διακυβέρνησης και των διαδικασιών εσωτερικού ελέγχου του συνόλου των δήμων της Ελλάδας για το διαχειριστικό έτος 2025. Η μελέτη, η οποία καταλήγει σε πανελλαδική κατάταξη και στην ανάδειξη 30 δήμων ως προτύπων χρηστής διακυβέρνησης, δίνει για πρώτη φορά μια συγκρίσιμη εικόνα για το πού βρίσκονται οι δήμοι της Δωδεκανήσου σε σχέση με την υπόλοιπη χώρα. Και η εικόνα αυτή είναι διπλή. Από τη μία, ο δήμος Λέρου καταγράφει επίδοση που τον τοποθετεί στην πρώτη δεκάδα της Ελλάδας και ο δήμος Ρόδου εξασφαλίζει την τελευταία θέση της λίστας των διακριθέντων. Από την άλλη, η μεγάλη πλειονότητα των νησιωτικών δήμων του νομού συγκεντρώνεται στις μεσαίες και στις χαμηλές ζώνες της βαθμολογίας, με τους δήμους Τήλου και Πάτμου να βρίσκονται μόλις 12 και 13 θέσεις αντίστοιχα πάνω από τον τελευταίο δήμο της χώρας.
Τι μέτρησε η έρευνα
Η αξιολόγηση δεν αφορά την ποιότητα ζωής, τα έργα ή την εξυπηρέτηση των πολιτών με τη συνήθη έννοια. Εστιάζει σε κάτι πιο τεχνικό αλλά εξίσου ουσιώδες, δηλαδή στο κατά πόσο κάθε δήμος διαθέτει και εφαρμόζει αποτελεσματικά τους μηχανισμούς εσωτερικού ελέγχου που προβλέπει η νομοθεσία και τα διεθνή ελεγκτικά πρότυπα. Σύμφωνα με τη μεθοδολογία της μελέτης, εξετάστηκαν 16 συγκεκριμένες ελεγκτικές διαδικασίες, από τη σύνταξη εγχειριδίου εσωτερικών ελέγχων και την κατάρτιση ετήσιου προγράμματος εργασιών μέχρι τον έλεγχο της εκτέλεσης του προϋπολογισμού, τον έλεγχο συμμόρφωσης με τη νομοθεσία, τον έλεγχο των πληροφοριακών συστημάτων, την κατάρτιση ετήσιας έκθεσης με γνώμη και τη μέριμνα για την επιμόρφωση των εσωτερικών ελεγκτών.
Για κάθε δήμο καταγράφηκε με δυαδικό τρόπο αν η κάθε διαδικασία εμφανίζεται ως αποτελεσματικά εκτελούμενη. Το άθροισμα των θετικών καταγραφών, σε κλίμακα από 0 έως 16, αποτέλεσε το τελικό σκορ κατάταξης. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία της μελέτης, τα δεδομένα αντλήθηκαν από τις δημόσιες ηλεκτρονικές πλατφόρμες δημοσίων συμβάσεων και διαφάνειας, ενώ η προσέγγιση ακολούθησε τα Διεθνή Πρότυπα Εσωτερικού Ελέγχου, τις κατευθυντήριες αρχές της Επιτροπής C.O.S.O. και τις αρχές ελεγκτικής που εφαρμόζει το Ελεγκτικό Συνέδριο.
Η πανελλαδική εικόνα
Σε επίπεδο χώρας, η κατάταξη περιλαμβάνει 332 δήμους. Η ανώτερη επίδοση ήταν 16/16 και η χαμηλότερη 3/16. Η μέση τιμή διαμορφώθηκε σε 6,91 και η διάμεσος σε 7, γεγονός που δείχνει ότι η συντριπτική πλειονότητα των δήμων εκτελεί αποτελεσματικά 6 ή 7 από τις 16 διαδικασίες. Στη ζώνη 7 έως 8 συγκεντρώνονται 149 δήμοι, στη ζώνη 5 έως 6 άλλοι 123, ενώ μόλις 10 δήμοι βρίσκονται στη ζώνη 13 έως 16. Μόνο 20 δήμοι σε ολόκληρη την επικράτεια πέτυχαν βαθμολογία τουλάχιστον 12/16 και 29 δήμοι τουλάχιστον 10/16.
Η ανάλυση ανά διαδικασία αποκαλύπτει επίσης ένα ενδιαφέρον μοτίβο. Οι περισσότερες διαδικασίες εκτελούνται αποτελεσματικά από το 50% έως 57% των δήμων, με κορυφαία την κατάρτιση ετήσιας έκθεσης με γνώμη, που καταγράφεται σε 189 δήμους. Αντίθετα, 2 διαδικασίες εμφανίζουν εξαιρετικά χαμηλά ποσοστά. Η παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών από τη μονάδα εσωτερικού ελέγχου εντοπίστηκε σε μόλις 24 δήμους, ποσοστό 7,23%, ενώ η μέριμνα για την εκπαίδευση και επιμόρφωση των εσωτερικών ελεγκτών σε 1 και μοναδικό δήμο σε ολόκληρη τη χώρα.
Πώς κατατάχθηκαν οι δήμοι της Δωδεκανήσου
Η Δωδεκάνησος διαθέτει 15 δήμους και όλοι συμπεριλήφθηκαν στην αξιολόγηση. Σύμφωνα με τα αναλυτικά στοιχεία της μελέτης, η μέση βαθμολογία τους διαμορφώνεται στις 6,5 περίπου διαδικασίες, ελαφρώς κάτω από τον πανελλαδικό μέσο όρο των 6,91. Μόνο 5 από τους 15 δήμους του νομού φτάνουν ή ξεπερνούν τη διάμεσο των 7 διαδικασιών, ενώ οι υπόλοιποι 10 υπολείπονται.
Στην κορυφή του νομού βρίσκεται ο δήμος Λέρου με 13/16, επίδοση που του εξασφαλίζει τη δέκατη θέση στην πανελλαδική κατάταξη. Ακολουθεί ο δήμος Ρόδου με 9/16 και την τριακοστή θέση, δηλαδή την τελευταία θέση της λίστας των 30 δήμων που η έρευνα χαρακτηρίζει πρότυπα. Ο δήμος Νισύρου καταγράφει 8/16 και καταλαμβάνει την πεντηκοστή τρίτη θέση, ενώ οι δήμοι Σύμης και Χάλκης ισοβαθμούν με 7/16, τοποθετούμενοι στη ζώνη της διαμέσου, στην ενενηκοστή έβδομη και στην εκατοστή πεντηκοστή όγδοη θέση αντίστοιχα.
Στη συνέχεια της κατάταξης ακολουθεί μια πυκνή ομάδα 5 δήμων με 6/16. Πρόκειται για τους δήμους Κω, Καλυμνίων, Ηρωικής Νήσου Κάσου, Λειψών και Αστυπάλαιας, οι οποίοι κατατάσσονται μεταξύ των θέσεων 195 και 267. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο δήμος Κω, ο δεύτερος πληθυσμιακά δήμος του νομού, εμφανίζεται με την ίδια επίδοση με νησιά ελάχιστων εκατοντάδων κατοίκων. Χαμηλότερα, με 5/16, καταγράφονται οι δήμοι Αγαθονησίου, Καρπάθου και Μεγίστης, στις θέσεις 299, 301 και 312, ενώ την κατάταξη του νομού κλείνουν οι δήμοι Τήλου και Πάτμου με 4/16, στις θέσεις 319 και 320 επί συνόλου 332 δήμων. Δεδομένου ότι η χαμηλότερη επίδοση της χώρας ήταν 3/16 και την κατέγραψαν μόλις 2 δήμοι, οι δύο αυτοί δήμοι της Δωδεκανήσου βρίσκονται ουσιαστικά στο κατώτατο στρώμα της βαθμολογίας.
Διευκρινίζεται ότι σε περιπτώσεις ισοβαθμίας η ακριβής θέση στην κατάταξη δεν αντανακλά ποιοτική διαφορά μεταξύ των δήμων, καθώς το κρίσιμο μέγεθος παραμένει ο αριθμός των διαδικασιών που εκτελούνται αποτελεσματικά.
Η περίπτωση της Λέρου
Η επίδοση του δήμου Λέρου συνιστά αναμφίβολα το πιο αξιοσημείωτο στοιχείο της έρευνας για τη Δωδεκάνησο. Με 13 από τις 16 διαδικασίες να καταγράφονται ως αποτελεσματικά εκτελούμενες, ο νησιωτικός δήμος ισοβαθμεί με μεγάλους δήμους της ηπειρωτικής χώρας και της Αττικής και ξεπερνά, μεταξύ άλλων, τους δήμους Αθηναίων, Πειραιά και Θεσσαλονίκης, οι οποίοι κατέγραψαν 12/16.
Όπως προκύπτει από τα αναλυτικά φύλλα της μελέτης, ο δήμος Λέρου εμφανίζεται να καλύπτει το σύνολο σχεδόν των διαδικασιών που σχετίζονται με τη διενέργεια ελέγχων, την αξιολόγηση των λειτουργιών βάσει των αρχών χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης, τον έλεγχο συμμόρφωσης με τη νομοθεσία, τον έλεγχο των πληροφοριακών συστημάτων και την παρακολούθηση των διορθωτικών ενεργειών. Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι ο δήμος Λέρου φέρεται να συγκαταλέγεται στους ελάχιστους δήμους της χώρας, μόλις 24 σε σύνολο 332, στους οποίους εντοπίστηκε παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών από τη μονάδα εσωτερικού ελέγχου, μια διαδικασία που πανελλαδικά εκτελείται από ποσοστό μόλις 7,23% των δήμων. Στα σημεία που δεν καλύπτονται, σύμφωνα με τα ίδια στοιχεία, περιλαμβάνονται η κατάρτιση ετήσιου προγράμματος εργασιών, ο έλεγχος εκτέλεσης του προϋπολογισμού και η κατάρτιση ετήσιας έκθεσης με γνώμη.
Η Ρόδος στο όριο της διάκρισης
Ο δήμος Ρόδου, ο μεγαλύτερος δήμος του νομού και ένας από τους μεγαλύτερους νησιωτικούς δήμους της χώρας, καταγράφει 9/16. Η επίδοση αυτή τον τοποθετεί σαφώς πάνω από τον πανελλαδικό μέσο όρο και στην τριακοστή θέση της κατάταξης, δηλαδή στην τελευταία θέση της λίστας των πρότυπων δήμων. Πρόκειται για μια θέση που από τη μία πλευρά σηματοδοτεί συμπερίληψη στην ομάδα των διακριθέντων και από την άλλη αποτυπώνει σημαντικό περιθώριο βελτίωσης, καθώς ο δήμος υπολείπεται κατά 4 διαδικασίες από τη Λέρο και κατά 7 από τον πρώτο της κατάταξης.
Από τα αναλυτικά στοιχεία της μελέτης προκύπτει ότι ο δήμος Ρόδου εμφανίζεται να διαθέτει τα βασικά οργανωτικά εργαλεία του εσωτερικού ελέγχου, όπως εγχειρίδιο ελέγχων, ετήσιο πρόγραμμα εργασιών, διενέργεια προγραμματισμένων και έκτακτων ελέγχων, παροχή συμβουλευτικών έργων, έλεγχο εκτέλεσης του προϋπολογισμού και κατάρτιση ετήσιας έκθεσης. Στον αντίποδα, στα σημεία που δεν εμφανίζονται ως αποτελεσματικά εκτελούμενα περιλαμβάνονται, κατά τα ίδια στοιχεία, η παροχή διαβεβαίωσης για την επάρκεια του συστήματος εσωτερικού ελέγχου, ο έλεγχος των διαδικασιών κατάρτισης των οικονομικών αναφορών, ο έλεγχος συμμόρφωσης με την ισχύουσα νομοθεσία και ο έλεγχος των πληροφοριακών συστημάτων. Σημειώνεται ότι μεταξύ των επιμέρους φύλλων της μελέτης παρατηρείται μικρή απόκλιση ως προς το ακριβές άθροισμα διαδικασιών ορισμένων δήμων, ωστόσο η οριστική βαθμολόγηση που χρησιμοποιείται για την κατάταξη είναι αυτή που παρατίθεται εδώ.
Τα μικρά νησιά και το ζήτημα της κλίμακας
Η κατανομή των δήμων της Δωδεκανήσου στην κατάταξη θέτει ένα ερώτημα που η ίδια η μελέτη δεν απαντά ρητά, δηλαδή κατά πόσο το μέγεθος ενός δήμου επηρεάζει τη δυνατότητά του να αναπτύξει πλήρη μηχανισμό εσωτερικού ελέγχου. Τα στοιχεία δεν δίνουν μονοσήμαντη απάντηση. Ο δήμος Λέρου, ένα νησί μεσαίου μεγέθους, βρίσκεται στην κορυφή, ενώ ο δήμος Κω, με πολλαπλάσιο πληθυσμό, εμφανίζεται με 6/16, στο ίδιο επίπεδο με την Αστυπάλαια και τους Λειψούς. Την ίδια στιγμή, ο δήμος Χάλκης, με ελάχιστους κατοίκους, καταγράφει 7/16, επίδοση υψηλότερη από αυτή της Κω, της Καλύμνου και της Καρπάθου.
Ωστόσο, η συγκέντρωση των μικρότερων νησιών στις χαμηλές ζώνες παραμένει εμφανής. Αγαθονήσι, Μεγίστη, Τήλος και Πάτμος, δήμοι με περιορισμένο διοικητικό προσωπικό, καταγράφουν 4 ή 5 διαδικασίες, ενώ και η Κάρπαθος, παρά το μεγαλύτερο μέγεθός της, βρίσκεται στην ίδια ομάδα. Σύμφωνα με το γενικό συμπέρασμα της έρευνας, η υψηλή επίδοση συνδέεται με συστηματική εφαρμογή των διαδικασιών εσωτερικού ελέγχου και με μεγαλύτερη ωριμότητα σε θέματα λογοδοσίας και διοικητικής οργάνωσης, στοιχεία που προϋποθέτουν στελέχωση και οργανωτική δομή που δεν είναι πάντοτε διαθέσιμη στους μικρούς νησιωτικούς δήμους.
dimokratiki.gr
