Μεγάλες αποκλίσεις καταγράφονται στο ποσοστό των έκτακτων επιχορηγήσεων – χρηματοδοτήσεων επί των δημοτικών προϋπολογισμών του 2025. Από το 32,47% στον Δήμο Ξηρομέρου και το 32,28% στον Δήμο Βορείων Τζουμέρκων, έως ποσοστά κάτω του 2% σε αρκετούς Δήμους (o Δήμος Κω έχει 2,16%), τα στοιχεία αναδεικνύουν διαφορετικές δυνατότητες άντλησης πόρων, αλλά και την ανάγκη αξιολόγησης της διοικητικής επάρκειας με αντικειμενικά κριτήρια.
Πόσο ικανός είναι ένας Δήμος να εξασφαλίζει χρηματοδοτήσεις πέρα από τους τακτικούς πόρους που διαθέτει; Πόσο αποτελεσματικά αξιοποιεί τα διαθέσιμα χρηματοδοτικά εργαλεία; Και σε ποιον βαθμό η εξασφάλιση έκτακτων επιχορηγήσεων μπορεί να θεωρηθεί ένδειξη διοικητικής επάρκειας;
Η ανάλυση των προϋπολογισμών των Δήμων για το 2025 αναδεικνύει σημαντικές διαφοροποιήσεις, τόσο μεταξύ των Δήμων όσο και μεταξύ των έξι κατηγοριών της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Το MyOTA επεξεργάστηκε τα στοιχεία των επιχορηγήσεων σε σχέση με τα συνολικά προϋπολογισθέντα έσοδα, υπολογίζοντας για κάθε Δήμο την ποσοστιαία συμμετοχή τους στον προϋπολογισμό.
Τα αποτελέσματα παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Ορισμένοι Δήμοι εμφανίζουν επιχορηγήσεις που υπερβαίνουν το 20% ή ακόμη και το 30% του συνολικού προϋπολογισμού τους, ενώ άλλοι καταγράφουν ποσοστά μικρότερα του 2%.
Αυτή η διαφοροποίηση αποτελεί ένα χρήσιμο σημείο εκκίνησης για την εξέταση της ικανότητας των δημοτικών διοικήσεων να εντοπίζουν, να διεκδικούν και να εξασφαλίζουν πρόσθετους χρηματοδοτικούς πόρους. Δεν αποτελεί, ωστόσο, από μόνη της απόδειξη διοικητικής αποτελεσματικότητας ή ανεπάρκειας. Για να αξιολογηθούν ουσιαστικά τα ευρήματα, απαιτείται να συνεκτιμηθούν ο χρόνος ωρίμανσης των έργων, το μέγεθος και η σύνθεση του προϋπολογισμού, οι ειδικές ανάγκες κάθε περιοχής, οι χρηματοδοτικές ευκαιρίες και η πορεία υλοποίησης των εγκεκριμένων έργων.
Η εξασφάλιση πρόσθετων χρηματοδοτήσεων ως ένδειξη διοικητικής ικανότητας
Η χρηματοδοτική δραστηριότητα ενός Δήμου δεν περιορίζεται στην είσπραξη των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων, των δημοτικών τελών και των υπόλοιπων τακτικών εσόδων. Μια δημοτική διοίκηση μπορεί να επιδιώκει την εξασφάλιση πρόσθετων πόρων μέσα από εθνικά και ευρωπαϊκά προγράμματα, ειδικές προσκλήσεις χρηματοδότησης, δημόσιες επενδύσεις και άλλες διαθέσιμες πηγές. Σχεδόν όλα τα έργα και οι μεγάλες συντηρήσεις γίνονται από αυτούς τους πόρους.
Η διαδικασία αυτή απαιτεί συγκεκριμένες διοικητικές και τεχνικές δυνατότητες. Απαιτεί τον εντοπισμό κατάλληλων χρηματοδοτικών προγραμμάτων, τον σχεδιασμό παρεμβάσεων, τη σύνταξη τεχνικών μελετών, την προετοιμασία φακέλων, τη διασφάλιση αδειοδοτήσεων και την υποβολή ολοκληρωμένων προτάσεων. Χρειάζεται επίσης επαρκής στελέχωση, συντονισμός υπηρεσιών και αποτελεσματική παρακολούθηση των διαδικασιών.
Επομένως, η ικανότητα εξασφάλισης πρόσθετων χρηματοδοτήσεων αποτελεί μία από τις διαστάσεις της διοικητικής επάρκειας ενός Δήμου.
Όμως, η καταγραφή ενός ποσού επιχορήγησης στον προϋπολογισμό δεν αποδεικνύει ότι το έργο έχει υλοποιηθεί ή ότι το χρηματοδοτικό αποτέλεσμα οφείλεται αποκλειστικά στην εκάστοτε διοίκηση.
Οι έξι κατηγορίες Δήμων: Από 5,45% έως 12,06%
Η διαφοροποίηση γίνεται ιδιαίτερα εμφανής όταν οι Δήμοι εξετάζονται ανά κατηγορία.
| Κατηγορία Δήμων | Επιχορηγήσεις ως ποσοστό του προϋπολογισμού |
|---|---|
| Μικροί νησιωτικοί | 12,06% |
| Μεσαίοι ηπειρωτικοί | 12,02% |
| Μικροί ηπειρωτικοί και ορεινοί | 11,59% |
| Μεγάλοι και μεσαίοι νησιωτικοί | 8,52% |
| Μεγάλοι ηπειρωτικοί και πρωτεύουσες νομών | 7,21% |
| Δήμοι μητροπολιτικών κέντρων | 5,45% |
Τα ποσοστά έχουν υπολογιστεί ως σταθμισμένες αναλογίες: το άθροισμα των επιχορηγήσεων κάθε κατηγορίας διαιρείται με το άθροισμα των αντίστοιχων προϋπολογισμών. Η πρώτη διαπίστωση είναι ότι οι μικρότεροι Δήμοι εμφανίζουν γενικά μεγαλύτερη ποσοστιαία συμμετοχή των επιχορηγήσεων στον προϋπολογισμό τους.
Στους μικρούς νησιωτικούς Δήμους η αναλογία φτάνει στο 12,06%, στους μεσαίους ηπειρωτικούς στο 12,02% και στους μικρούς ηπειρωτικούς και ορεινούς στο 11,59%. Αντίθετα, στους Δήμους των μητροπολιτικών κέντρων περιορίζεται στο 5,45%. Η διαφορά αυτή δεν πρέπει να ερμηνευθεί αυτομάτως ως υπεροχή της μιας κατηγορίας έναντι της άλλης.
Στους μεγάλους αστικούς Δήμους οι συνολικοί προϋπολογισμοί είναι υψηλότεροι, γεγονός που μπορεί να μειώνει τη σχετική συμμετοχή των επιχορηγήσεων, ακόμη και όταν αυτές είναι σημαντικές σε απόλυτο ύψος.
Παράλληλα, οι μικρότεροι Δήμοι μπορεί να ωφελούνται από ειδικά προγράμματα για την αντιμετώπιση γεωγραφικών, πληθυσμιακών ή αναπτυξιακών μειονεκτημάτων.
1. Μητροπολιτικοί Δήμοι: Μεγάλες αποκλίσεις στην ίδια κατηγορία
Στους Δήμους των μητροπολιτικών κέντρων, η σταθμισμένη αναλογία επιχορηγήσεων διαμορφώνεται στο 5,45%.
Ωστόσο, πίσω από αυτό το συνολικό ποσοστό καταγράφονται ιδιαίτερα μεγάλες αποκλίσεις.
| Δήμος | Επιχορηγήσεις / Προϋπολογισμός |
|---|---|
| Δάφνης–Υμηττού | 16,22% |
| Πεντέλης | 15,54% |
| Αγίας Βαρβάρας | 12,98% |
| Κορυδαλλού | 12,18% |
| Αγίων Αναργύρων–Καματερού | 12,17% |
Ο Δήμος Δάφνης–Υμηττού εμφανίζει επιχορηγήσεις 6,75 εκατ. ευρώ, που αντιστοιχούν στο 16,22% του προϋπολογισμού του.
Ακολουθεί ο Δήμος Πεντέλης με 15,54% και ο Δήμος Αγίας Βαρβάρας με 12,98%.
Στον αντίποδα, ο Δήμος Κερατσινίου–Δραπετσώνας εμφανίζει αναλογία 1,72%, ο Δήμος Φιλοθέης–Ψυχικού 2,09% και ο Δήμος Αγίας Παρασκευής 2,41%.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και ο Δήμος Παπάγου–Χολαργού, όπου οι καταγεγραμμένες επιχορηγήσεις ανέρχονται σε 1,46 εκατ. ευρώ, σε συνολικό προϋπολογισμό 35,38 εκατ. ευρώ.
Η αναλογία διαμορφώνεται μόλις στο 4,13%.
Πρόκειται για ποσοστό χαμηλότερο από τη σταθμισμένη αναλογία της μητροπολιτικής κατηγορίας.
Η σύγκριση εγείρει ερωτήματα για την αξιοποίηση των χρηματοδοτικών δυνατοτήτων, χωρίς όμως να αρκεί για να αποδοθεί η διαφορά αποκλειστικά στην ποιότητα της διοίκησης.
Χρειάζεται να εξεταστούν οι υποβληθείσες προτάσεις, οι εγκεκριμένες χρηματοδοτήσεις προηγούμενων ετών, η ωριμότητα του τεχνικού προγράμματος και η σύνθεση των συνολικών εσόδων.
2. Μεγάλοι ηπειρωτικοί Δήμοι: Παγγαίο και Άργος–Μυκήνες εμφανίζουν υψηλές αναλογίες
Στην κατηγορία των μεγάλων ηπειρωτικών Δήμων και των πρωτευουσών νομών, η συνολική αναλογία επιχορηγήσεων διαμορφώνεται στο 7,21%.
| Δήμος | Επιχορηγήσεις / Προϋπολογισμός |
|---|---|
| Παγγαίου | 21,90% |
| Άργους–Μυκηνών | 19,88% |
| Ιεράπετρας | 17,32% |
| Λεβαδέων | 16,91% |
| Φυλής | 14,39% |
Ο Δήμος Παγγαίου εμφανίζει επιχορηγήσεις περίπου 13 εκατ. ευρώ, που αντιστοιχούν στο 21,90% του προϋπολογισμού του.
Ακολουθεί ο Δήμος Άργους–Μυκηνών με 19,88% και ο Δήμος Ιεράπετρας με 17,32%.
Στις χαμηλότερες αναλογίες της κατηγορίας συναντώνται οι Δήμοι Κιλκίς με 0,80%, Δέλτα με 0,86% και Λαγκαδά με 1,32%.
Οι αποκλίσεις υπογραμμίζουν τη σημασία της ανάλυσης των επιμέρους χρηματοδοτικών ροών. Ένας Δήμος μπορεί να εμφανίζει χαμηλό ποσοστό σε μία χρονιά επειδή σημαντικές χρηματοδοτήσεις είχαν εγγραφεί σε προηγούμενους προϋπολογισμούς.
3. Μεσαίοι ηπειρωτικοί Δήμοι: Το Ξηρόμερο στο 32,47%
Στην κατηγορία των μεσαίων ηπειρωτικών Δήμων καταγράφονται ορισμένες από τις υψηλότερες αναλογίες ολόκληρης της χώρας.
| Δήμος | Επιχορηγήσεις / Προϋπολογισμός |
|---|---|
| Ξηρομέρου | 32,47% |
| Εμμανουήλ Παππά | 30,92% |
| Μαντουδίου–Λίμνης–Αγίας Άννας | 29,83% |
| Στυλίδας | 24,60% |
| Κιλελέρ | 23,47% |
Ο Δήμος Ξηρομέρου εμφανίζει επιχορηγήσεις 13,44 εκατ. ευρώ, σε συνολικό προϋπολογισμό 41,40 εκατ. ευρώ.
Αυτό σημαίνει ότι σχεδόν το ένα τρίτο του προϋπολογισμού του προέρχεται από το εξεταζόμενο κονδύλι επιχορηγήσεων.
Ανάλογα υψηλή είναι η αναλογία του Δήμου Εμμανουήλ Παππά με 30,92% και του Δήμου Μαντουδίου–Λίμνης–Αγίας Άννας με 29,83%.
Ειδικά για Δήμους που έχουν αντιμετωπίσει φυσικές καταστροφές ή σημαντικές ανάγκες αποκατάστασης, πρέπει να εξετάζεται εάν οι επιχορηγήσεις συνδέονται με έκτακτες κρατικές παρεμβάσεις.
Αυτό είναι κρίσιμο, καθώς οι χρηματοδοτήσεις αντιμετώπισης καταστροφών δεν μπορούν να αξιολογούνται με τον ίδιο τρόπο με τις χρηματοδοτήσεις που προκύπτουν από ανταγωνιστικές προσκλήσεις έργων.
4. Μικροί ηπειρωτικοί και ορεινοί Δήμοι: Στο 32,28% τα Βόρεια Τζουμέρκα
Στην κατηγορία των μικρών ηπειρωτικών και ορεινών Δήμων, η συνολική αναλογία διαμορφώνεται στο 11,59%.
| Δήμος | Επιχορηγήσεις / Προϋπολογισμός |
|---|---|
| Βορείων Τζουμέρκων | 32,28% |
| Αμαρίου | 23,23% |
| Δομοκού | 23,01% |
| Ανωγείων | 20,76% |
| Νεμέας | 19,45% |
Στον Δήμο Βορείων Τζουμέρκων, οι επιχορηγήσεις ύψους 5,31 εκατ. ευρώ αντιστοιχούν στο 32,28% του συνολικού προϋπολογισμού.
Ακολουθούν ο Δήμος Αμαρίου και ο Δήμος Δομοκού.
Αντίθετα, στον Δήμο Αγράφων καταγράφονται μόλις 4.771,76 ευρώ στο εξεταζόμενο κονδύλι, που αντιστοιχούν σε περίπου 0,03% του προϋπολογισμού.
Η τόσο μεγάλη διαφορά χρειάζεται ειδική διερεύνηση.
Μπορεί να αντανακλά διαφορετικές χρηματοδοτικές δυνατότητες, διαφορετικό στάδιο υλοποίησης έργων ή διαφορετικό τρόπο και χρόνο εγγραφής χρηματοδοτήσεων.
Ειδικά στους ορεινούς Δήμους, όπου υπάρχουν αυξημένες ανάγκες υποδομών και περιορισμένες δυνατότητες ιδίων εσόδων, η εξασφάλιση εξωτερικών πόρων αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
5. Μεγάλοι και μεσαίοι νησιωτικοί Δήμοι: Η Μήλος στο 24,18%
Στους μεγάλους και μεσαίους νησιωτικούς Δήμους, η συνολική αναλογία είναι 8,52%.
| Δήμος | Επιχορηγήσεις / Προϋπολογισμός |
|---|---|
| Μήλου | 24,18% |
| Λέρου | 21,67% |
| Κυθήρων | 20,23% |
| Ικαρίας | 20,19% |
| Άνδρου | 16,58% |
Ο Δήμος Μήλου εμφανίζει επιχορηγήσεις περίπου 9 εκατ. ευρώ, που αντιστοιχούν στο 24,18% του προϋπολογισμού του.
Αντίστοιχα υψηλές αναλογίες εμφανίζουν οι Δήμοι Λέρου, Κυθήρων και Ικαρίας.
Στον αντίποδα, ο Δήμος Βόρειας Κέρκυρας καταγράφει 0,30% και ο Δήμος Μυκόνου 1,40%.
Η διαφορετική τουριστική και οικονομική φυσιογνωμία των νησιών επηρεάζει σημαντικά τόσο τη δυνατότητα άντλησης ιδίων εσόδων όσο και το μέγεθος των συνολικών προϋπολογισμών.
Έτσι, ένας τουριστικός Δήμος μπορεί να εξασφαλίζει αξιόλογες επιχορηγήσεις αλλά να εμφανίζει μικρή ποσοστιαία συμμετοχή τους λόγω των υψηλότερων συνολικών του εσόδων.
6. Μικροί νησιωτικοί Δήμοι: Πρώτη η Ίος με 30,09%
Στους μικρούς νησιωτικούς Δήμους, οι επιχορηγήσεις αντιστοιχούν συνολικά στο 12,06% των προϋπολογισμών.
| Δήμος | Επιχορηγήσεις / Προϋπολογισμός |
|---|---|
| Ιητών (Ίος) | 30,09% |
| Πάτμου | 26,81% |
| Σικίνου | 23,60% |
| Γαύδου | 20,70% |
| Ηρωικής Νήσου Ψαρών | 19,09% |
Η Ίος εμφανίζει επιχορηγήσεις 5,75 εκατ. ευρώ, που αντιστοιχούν στο 30,09% του προϋπολογισμού της.
Ακολουθούν η Πάτμος με 26,81% και η Σίκινος με 23,60%.
Αντίθετα, η Ανάφη εμφανίζει μόλις 0,27% στο εξεταζόμενο κονδύλι επιχορηγήσεων.
Η μεγάλη απόκλιση μεταξύ μικρών νησιωτικών Δήμων παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς οι Δήμοι αυτοί αντιμετωπίζουν συχνά παρόμοιες γεωγραφικές δυσκολίες, χωρίς ωστόσο να διαθέτουν τις ίδιες ανάγκες, χρηματοδοτικές ευκαιρίες ή τεχνικές δυνατότητες.
Ο χρόνος ωρίμανσης: Ποια διοίκηση πιστώνεται μια χρηματοδότηση;
Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα για την αξιολόγηση της διοικητικής ικανότητας είναι ο χρόνος που απαιτείται μέχρι μια δημοτική παρέμβαση να εξασφαλίσει χρηματοδότηση.
Ένα έργο που εγγράφεται στον προϋπολογισμό του 2025 μπορεί να είχε σχεδιαστεί και να είχε υποβληθεί για χρηματοδότηση αρκετά χρόνια νωρίτερα.
Αντίστοιχα, μια δημοτική διοίκηση μπορεί να έχει προετοιμάσει σημαντικό αριθμό μελετών και προτάσεων, χωρίς οι σχετικές χρηματοδοτήσεις να έχουν ακόμη εγκριθεί.
Επομένως, η χρηματοδοτική εικόνα ενός έτους δεν ταυτίζεται απαραίτητα με το έργο της διοίκησης που βρίσκεται στην εξουσία κατά το συγκεκριμένο έτος.
Για την αξιολόγηση απαιτείται να γνωρίζουμε:
- Πότε ξεκίνησε ο σχεδιασμός κάθε έργου.
- Ποια διοίκηση ανέλαβε την ωρίμανση και την υποβολή της πρότασης.
- Πότε εγκρίθηκε η χρηματοδότηση.
- Πότε εγγράφηκε το ποσό στον προϋπολογισμό.
- Ποιο μέρος της χρηματοδότησης έχει πραγματικά εισπραχθεί και αξιοποιηθεί.
Ειδικά για τις διοικήσεις που ανέλαβαν καθήκοντα τον Ιανουάριο του 2024, οι προϋπολογισμοί του 2025 αποτυπώνουν μια πρώιμη φάση της θητείας τους.
Η αξιολόγηση πρέπει συνεπώς να περιλαμβάνει και τη συνέχεια έργων προηγούμενων διοικήσεων, αλλά και τις νέες πρωτοβουλίες που ενδέχεται να αποδώσουν σε επόμενα οικονομικά έτη.
Το μέγεθος του προϋπολογισμού μπορεί να αλλοιώσει την εικόνα
Εξίσου σημαντική είναι η επίδραση του συνολικού προϋπολογισμού στον υπολογισμό του ποσοστού.
Ας υποθέσουμε ότι δύο Δήμοι εξασφαλίζουν από 5 εκατ. ευρώ επιχορηγήσεις.
Ο πρώτος έχει προϋπολογισμό 20 εκατ. ευρώ. Οι επιχορηγήσεις αντιστοιχούν στο 25%.
Ο δεύτερος διαθέτει προϋπολογισμό 100 εκατ. ευρώ. Οι ίδιες επιχορηγήσεις αντιστοιχούν μόλις στο 5%.
Παρότι τα ποσά που εξασφαλίστηκαν είναι ίδια, η ποσοστιαία εικόνα διαφέρει σημαντικά.
Επομένως, ένας χαμηλός δείκτης δεν σημαίνει απαραίτητα περιορισμένη χρηματοδοτική δραστηριότητα.
Η σύγκριση πρέπει να περιλαμβάνει τουλάχιστον τρία στοιχεία: το ποσοστό των επιχορηγήσεων, το απόλυτο ύψος τους και το ποσό ανά μόνιμο κάτοικο.
Από την εξασφάλιση χρηματοδοτήσεων στην υλοποίηση έργων
Υπάρχει όμως και ένα ακόμη σημαντικό ζήτημα.
Η εξασφάλιση μιας χρηματοδότησης δεν αποτελεί το τελικό αποτέλεσμα της διοικητικής διαδικασίας.
Μια δημοτική διοίκηση μπορεί να εξασφαλίσει χρηματοδότηση, αλλά να καθυστερεί στη δημοπράτηση, στη συμβασιοποίηση ή στην ολοκλήρωση των έργων.
Αντίθετα, ένας Δήμος μπορεί να εμφανίζει χαμηλότερες νέες επιχορηγήσεις, επειδή επικεντρώνεται στην εκτέλεση χρηματοδοτήσεων που είχαν εγκριθεί προηγουμένως.
Γι’ αυτό η ουσιαστική αξιολόγηση της διοικητικής επάρκειας προϋποθέτει τη συνεξέταση της χρηματοδότησης και της υλοποίησης.
Ένας ολοκληρωμένος μηχανισμός παρακολούθησης θα μπορούσε να περιλαμβάνει δείκτες όπως:
- Το ύψος των νέων εγκεκριμένων χρηματοδοτήσεων ανά έτος.
- Το ποσοστό επιτυχίας των υποβληθεισών προτάσεων.
- Τον αριθμό των ώριμων μελετών που διαθέτει ο Δήμος.
- Τον χρόνο από την έγκριση έως τη δημοπράτηση των έργων.
- Το ποσοστό απορρόφησης εγκεκριμένων χρηματοδοτήσεων.
- Το ποσοστό ολοκλήρωσης των χρηματοδοτούμενων έργων.
Μια διοίκηση δεν αξιολογείται μόνο από το πόσα χρήματα διεκδικεί ή εξασφαλίζει, αλλά και από το πόσα τελικά μετατρέπει σε έργα και υπηρεσίες.
Τι αποκαλύπτουν τελικά οι προϋπολογισμοί του 2025
Τα στοιχεία αναδεικνύουν μεγάλες διαφοροποιήσεις στο ποσοστό των επιχορηγήσεων, ακόμη και μεταξύ Δήμων της ίδιας πληθυσμιακής και γεωγραφικής κατηγορίας.
Οι αποκλίσεις αυτές αξίζουν περαιτέρω διερεύνηση.
Αποτελούν αφετηρία για να εξεταστεί ποιοι Δήμοι διαθέτουν οργανωμένους μηχανισμούς σχεδιασμού, επαρκείς τεχνικές υπηρεσίες, ώριμα έργα και συστηματική παρακολούθηση των διαθέσιμων χρηματοδοτικών εργαλείων.
Αναδεικνύουν επίσης την ανάγκη μεγαλύτερης διαφάνειας στη δημοσίευση των χρηματοδοτήσεων και της πορείας υλοποίησής τους.
Γιατί ο δημότης πρέπει να γνωρίζει όχι μόνο πόσα χρήματα διαθέτει ο Δήμος του από τους συνήθεις πόρους, αλλά και τι προσπάθειες γίνονται για την εξασφάλιση πρόσθετων χρηματοδοτήσεων.
Και κυρίως, ποιο είναι το αποτέλεσμα αυτών των προσπαθειών.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο πόσα χρήματα υπάρχουν στον δημοτικό προϋπολογισμό. Είναι πόσες χρηματοδοτικές δυνατότητες αξιοποιούνται, πόσες χάνονται και πόσες μετατρέπονται τελικά σε πραγματικές παρεμβάσεις για την τοπική κοινωνία.
