Η «Βιώσιμη Κως» κατέθεσε την πρότασή της στη δημόσια διαβούλευση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη νέα Στρατηγική της ΕΕ για τα νησιά. Πρόκειται για μια διαδικασία μέσα από την οποία φορείς, οργανώσεις και πολίτες από όλη την Ευρώπη καταθέτουν τις απόψεις τους για τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα νησιά και για το τι πρέπει να αλλάξει τα επόμενα χρόνια.
Η παρέμβαση της Βιώσιμης Κω βασίζεται σε κάτι απλό αλλά ουσιαστικό. Το βασικό πρόβλημα του νησιού σήμερα δεν είναι μόνο η (διαχρονική) απομόνωση, αλλά και η ένταση των πιέσεων που δέχεται από το ίδιο το μοντέλο ανάπτυξης.
Ένα μοντέλο που πιέζει τα όρια
Η Κως τα τελευταία χρόνια έχει αναπτυχθεί τουριστικά με πολύ γρήγορους ρυθμούς. Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία από το Ξενοδοχειακό Επιμελητήριο Ελλάδας, το 2024 το νησί διαθέτει 57.705 ξενοδοχειακές κλίνες. Από αυτές, οι 23.223 είναι σε ξενοδοχεία 5 αστέρων και οι 19.907 σε 4 αστέρων. Δηλαδή περίπου το 75% της δυναμικότητας αφορά υψηλής κατηγορίας τουρισμό.
Αν δούμε πώς ήταν τα πράγματα πριν από μια δεκαετία, η εικόνα γίνεται ακόμη πιο καθαρή. Το 2013 η Κως είχε συνολικά 46.007 κλίνες, εκ των οποίων μόλις 10.044 ήταν πεντάστερες. Μέσα σε δέκα χρόνια, η συνολική δυναμικότητα αυξήθηκε περίπου κατά 25%, αλλά οι πεντάστερες κλίνες αυξήθηκαν πάνω από 130%.
Αυτό δείχνει μια σαφή στροφή σε ένα πιο «βαρύ» τουριστικό μοντέλο, με μεγαλύτερη κατανάλωση πόρων.
Και αυτό αποτυπώνεται και στους δείκτες. Στην Κω αντιστοιχούν περίπου 1,56 ξενοδοχειακές κλίνες ανά κάτοικο, ενώ αν υπολογιστούν συνολικά όλες οι τουριστικές κλίνες (ξενοδοχεία, ενοικιαζόμενα, βραχυχρόνιες μισθώσεις), ο αριθμός φτάνει τις 1,85 ανά κάτοικο. Είναι από τα υψηλότερα επίπεδα στην Ελλάδα και από τα υψηλότερα στην Ευρώπη.
Περισσότερος τουρισμός δεν σημαίνει απαραίτητα καλύτερη ζωή
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία που αναδεικνύει η πρόταση είναι ότι η χαμηλή ανεργία δεν σημαίνει απαραίτητα και ευημερία.
Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσιάστηκαν στο πλαίσιο της Τοπικής Πολεοδομικής Μελέτης, στην Κω συνυπάρχουν χαμηλά ποσοστά ανεργίας με σχετικά χαμηλά εισοδήματα. Αυτό σημαίνει ότι η οικονομία βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε χαμηλά αμειβόμενες και εποχικές δουλειές, κυρίως στον τουρισμό.
Την ίδια στιγμή, το κόστος ζωής στο νησί είναι αυξημένο. Τα ενοίκια έχουν ανέβει, και λόγο των βραχυχρόνιων μισθώσεων, ενώ και τα μεταφορικά κόστη είναι υψηλά. Το αποτέλεσμα είναι ότι πολλοί εργαζόμενοι δυσκολεύονται να ανταπεξέλθουν, παρότι εργάζονται.
Παράλληλα, υπάρχει και ένα άλλο ζήτημα. Μεγάλο μέρος των εσόδων από τον τουρισμό δεν μένει τελικά στο νησί. Συγκεντρώνεται σε λίγους και συχνά φεύγει προς τα έξω, κάτι που εντείνει τις ανισότητες.
Πίεση σε νερό, ενέργεια και γη
Η τουριστική ανάπτυξη έχει και άμεσες επιπτώσεις στους φυσικούς πόρους.
Η κατανάλωση νερού αυξάνεται σημαντικά τους καλοκαιρινούς μήνες, με αποτέλεσμα να εντείνεται η πίεση σε ήδη περιορισμένα αποθέματα. Αυτό οδηγεί όλο και περισσότερο σε λύσεις όπως η αφαλάτωση, που όμως απαιτεί μεγάλη κατανάλωση ενέργειας.
Αντίστοιχα, αυξάνεται και η ενεργειακή ζήτηση, την ώρα που το νησί εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εισαγόμενα καύσιμα.
Την ίδια στιγμή, ο πρωτογενής τομέας –αγροτική παραγωγή– πιέζεται από την έλλειψη νερού και τον ανταγωνισμό με τον τουρισμό για γη και πόρους.
Όταν χάνεται και ο ίδιος ο φυσικός πλούτος
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν και τα στοιχεία για τις παραλίες της Κω.
Σύμφωνα με έρευνα του Πανεπιστημίου Αιγαίου (πρόγραμμα MARICC), την περίοδο 2004–2023 καταγράφηκε διάβρωση στο 70% των παραλιών του νησιού.
Οι προβλέψεις για το μέλλον είναι ακόμη πιο ανησυχητικές. Μέχρι το 2050, τουλάχιστον 1 στις 4 παραλίες αναμένεται να χάσει το 20% του πλάτους της. Σε πιο δυσμενή σενάρια, το ποσοστό αυτό μπορεί να φτάσει το 80%, ενώ περίπου το 15% των παραλιών κινδυνεύει να εξαφανιστεί.
Το πρόβλημα γίνεται μεγαλύτερο αν σκεφτεί κανείς ότι το 95% των παραλιών της Κω δεν έχει χώρο να «υποχωρήσει» προς την ξηρά, λόγω δρόμων, κατασκευών ή φυσικών εμποδίων.
Με απλά λόγια, μιλάμε για έναν φυσικό πόρο που σταδιακά χάνεται.
Τι προτείνει η Βιώσιμη Κως
Η πρόταση που κατατέθηκε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν μένει μόνο στην καταγραφή των προβλημάτων. Περιλαμβάνει και συγκεκριμένες κατευθύνσεις:
- Να συνδέεται κάθε νέα ανάπτυξη με τη διαθεσιμότητα πόρων, όπως το νερό και η ενέργεια
- Να μπουν σαφή όρια με βάση τη φέρουσα ικανότητα του νησιού
- Να ενισχυθεί ο πρωτογενής τομέας και η τοπική παραγωγή
- Να στηριχθούν συμμετοχικά μοντέλα, όπως ενεργειακές κοινότητες και συνεταιρισμοί
- Να απλοποιηθούν και να προσαρμοστούν τα ευρωπαϊκά εργαλεία ώστε να μπορούν να αξιοποιηθούν ουσιαστικά από τα νησιά
Ένα μήνυμα που αφορά και άλλα νησιά
Η Κως δεν είναι η μόνη περίπτωση. Όπως δείχνουν και ευρωπαϊκές μελέτες, το Νότιο Αιγαίο είναι από τις πιο τουριστικοποιημένες περιοχές σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Γι’ αυτό και η παρέμβαση της Βιώσιμης Κω δεν αφορά μόνο το νησί, αλλά μπορεί να λειτουργήσει ως παράδειγμα για μια ευρύτερη συζήτηση.
Το βασικό μήνυμα είναι απλό. Αν δεν μπουν όρια και κανόνες, η ανάπτυξη μπορεί να ξεπεράσει τις δυνατότητες του τόπου που τη φιλοξενεί.
Και τότε το κόστος το πληρώνουν πρώτα απ’ όλα οι ίδιοι οι κάτοικοι.
Βρείτε όλη την πρόταση μας στο sustainablekos.gr
Κίνημα Πολιτών «Βιώσιμη Κως»
