Το νέο χωροταξικό για τον τουρισμό πρέπει να προστατεύσει την Κω από την υπερσυγκέντρωση κλινών και να συνδέσει κάθε νέα ανάπτυξη με πραγματικές υποδομές
Η συζήτηση που έχει ανοίξει για το νέο χωροταξικό στον τουρισμό είναι εξαιρετικά σημαντική. Δεν αφορά μόνο το πού μπορούν να χτιστούν νέες τουριστικές μονάδες, αλλά κυρίως τι είδους τουριστική ανάπτυξη θέλουμε για τα επόμενα χρόνια. Και ειδικά για ένα νησί όπως η Κως, που έχει ήδη σηκώσει μεγάλο βάρος στην εθνική τουριστική οικονομία, το ερώτημα δεν μπορεί να είναι απλώς πολεοδομικό. Είναι αναπτυξιακό, κοινωνικό και περιβαλλοντικό.
Γιατί στην Κω το πρόβλημα δεν είναι αν υπάρχει ακόμα γη για να χτιστούν ξενοδοχεία. Γη υπάρχει και μάλιστα αρκετή. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν το νησί αντέχει άλλες μεγάλες μονάδες χωρίς αντίστοιχες υποδομές. Δεν είναι, λοιπόν, θέμα χώρου. Είναι θέμα αντοχής.
Η Κως εξελίχθηκε σε έναν από τους σημαντικότερους τουριστικούς προορισμούς της χώρας. Αυτό δεν έγινε τυχαία. Έγινε με επενδύσεις, επιχειρηματικό ρίσκο, πολλή δουλειά και την προσπάθεια χιλιάδων εργαζομένων. Κανείς σοβαρός άνθρωπος δεν μπορεί να είναι απέναντι στην ανάπτυξη. Ούτε μπορούμε να μηδενίσουμε τον ρόλο των μεγάλων επενδύσεων, που σε πολλές περιπτώσεις έφεραν ποιότητα, θέσεις εργασίας, φορολογικά έσοδα και διεθνή αναγνωρισιμότητα.
Όμως κάθε επιτυχημένο μοντέλο, όταν ξεπεράσει τα όριά του, αρχίζει να παράγει προβλήματα αντί για οφέλη. Και αυτό πρέπει να το δούμε εγκαίρως, πριν η ζημιά γίνει μόνιμη. Σήμερα η Κως δεν κινδυνεύει από την έλλειψη τουρισμού. Κινδυνεύει από την υπερβολή ενός τουρισμού που δεν συνοδεύεται από αντίστοιχες δημόσιες υποδομές. Το νησί πιέζεται σε όλα τα βασικά επίπεδα: στο νερό, στην αποχέτευση, στα απορρίμματα, στο οδικό δίκτυο, στη στάθμευση, στις μετακινήσεις, στο νοσοκομείο, σε κατοικίες των εργαζομένων και στη δυνατότητα εύρεσης προσωπικού.
Δεν μπορούμε να συζητάμε για χιλιάδες νέες κλίνες, όταν δεν έχουμε απαντήσει πρώτα σε απλά και κρίσιμα ερωτήματα: πού θα βρεθεί το νερό, ποιοι δρόμοι θα σηκώσουν την πρόσθετη κυκλοφορία, ποιο νοσοκομείο θα εξυπηρετήσει τον αυξημένο πληθυσμό του καλοκαιριού, πού θα μείνουν οι εργαζόμενοι και ποια δίκτυα θα υποστηρίξουν αυτή την επιπλέον ανάπτυξη.
Η τουριστική ανάπτυξη δεν μπορεί πλέον να μετριέται μόνο με αριθμό κλινών. Αυτό είναι παλιό μοντέλο σκέψης. Σήμερα πρέπει να μετριέται με βάση την αντοχή του τόπου, την ποιότητα του προϊόντος, την εμπειρία του επισκέπτη και την ποιότητα ζωής του κατοίκου. Υπάρχει ένα ερώτημα που τίθεται από αρκετούς συναδέλφους ξενοδόχους: είναι πράγματι πιο βιώσιμο ένα μοντέλο που ευνοεί τη διάχυση μικρών μονάδων αντί για λιγότερες μεγάλες και οργανωμένες επενδύσεις; Και αν ένας επενδυτής διαθέτει μία ενιαία μεγάλη έκταση, είναι λογικό να ωθείται στη δημιουργία πολλών μικρών αναπτύξεων αντί για μία ενιαία μονάδα;
Το ερώτημα είναι βάσιμο. Δεν πρέπει να αντιμετωπίζουμε κάθε μεγάλη επένδυση ως κάτι αρνητικό από τη φύση της. Όμως εδώ μιλάμε για την Κω του σήμερα. Όχι για ένα θεωρητικό νησί με άριστες υποδομές. Η Κως ήδη λειτουργεί στα όρια των αντοχών της. Άρα, πριν συζητήσουμε νέες μεγάλες ξενοδοχειακές μονάδες τύπου «μικρού χωριού», πρέπει πρώτα να συζητήσουμε σοβαρά για το νερό, τους δρόμους, την αποχέτευση, το νοσοκομείο, τα απορρίμματα, την κατοικία και το ανθρώπινο δυναμικό. Με απλά λόγια: πρώτα οι υποδομές, μετά η επέκταση.
Η Κως χρειάζεται ένα προσωρινό «σημειωτόν» στις μεγάλες τουριστικές αναπτύξεις. Όχι φρένο στην πρόοδο. Όχι εχθρότητα προς τις επενδύσεις. Όχι κλείσιμο της πόρτας σε ανθρώπους που θέλουν να επενδύσουν. Χρειάζεται όμως μια παύση ευθύνης, μέχρι το κράτος, η Περιφέρεια και ο Δήμος να σχεδιάσουν και να υλοποιήσουν τις υποδομές που αντιστοιχούν στο πραγματικό μέγεθος του τουριστικού φορτίου που δέχεται το νησί.
Το τελευταίο διάστημα ακούγεται ξανά ότι πρέπει να μελετηθεί εκ νέου η φέρουσα ικανότητα του νησιού, να γίνουν διαβουλεύσεις, συζητήσεις με φορείς, συναντήσεις με την τοπική κοινωνία και νέες αναλύσεις. Όλα αυτά έχουν τη χρησιμότητά τους και αν πρέπει να γίνουν, καλώς να γίνουν. Όμως, όπως λέει και ο λαός, «το πολύ το κύριε ελέησον το βαριέται και ο παπάς». Δεν μπορούμε να κρυβόμαστε διαρκώς πίσω από νέες μελέτες, όταν τα προβλήματα είναι ήδη μπροστά μας και τα βλέπουμε καθημερινά. Χρειάζεται μελέτη για να καταλάβουμε ότι το οδικό δίκτυο είναι πεπαλαιωμένο και ασφυκτιά κάθε καλοκαίρι; Χρειάζεται μελέτη για να δούμε ότι το αποχετευτικό σύστημα βρίσκεται στα όριά του; Χρειάζεται μελέτη για να αντιληφθούμε ότι το νερό λιγοστεύει, ότι οι δημοτικές και ιδιωτικές γεωτρήσεις υπεραντλούν τον υδροφόρο ορίζοντα και ότι σε αρκετές περιπτώσεις εμφανίζονται πλέον σημάδια υφαλμύρωσης;
Οι μελέτες είναι χρήσιμες όταν οδηγούν σε αποφάσεις. Όταν όμως γίνονται άλλοθι αναβολής, τότε απλώς καθυστερούν το αυτονόητο. Η Κως χρειάζεται τώρα ένα ουσιαστικό «σημειωτόν» στη συνεχή αύξηση νέων κλινών, μέχρι να αρχίσουν πραγματικά τα έργα υποδομής. Ίσως μόνο έτσι πιεστεί επιτέλους η κυβέρνηση, η Περιφέρεια και ο Δήμος να περάσουν από τη διαπίστωση στη δράση.
Δεν είναι λογικό να φτάσουμε στο σημείο να θεωρούμε την αφαλάτωση βασική προϋπόθεση για να συνεχίσουμε να χτίζουμε νέες κλίνες. Η αφαλάτωση μπορεί να είναι, υπό προϋποθέσεις, ένα συμπληρωματικό εργαλείο. Δεν μπορεί όμως να γίνει άλλοθι για ανεξέλεγκτη τουριστική επέκταση. Θα είναι τραγικό ένα νησί με την ιστορία, την παραγωγική γη και τον φυσικό πλούτο της Κω να καλύπτει διαρκώς νέες ανάγκες επειδή πρώτα χτίζει και μετά αναρωτιέται πώς θα υδροδοτηθεί.
Το ίδιο ισχύει και για το οδικό δίκτυο. Οι δρόμοι της Κω έχουν μείνει πίσω σε σχέση με την τουριστική έκρηξη των τελευταίων δεκαετιών. Σε πολλά σημεία το νησί στηρίζεται σε υποδομές της εποχής της χούντας. Δεν μπορεί ένας προορισμός που το καλοκαίρι φιλοξενεί πληθυσμό πολλαπλάσιο του μόνιμου πληθυσμού του να συνεχίζει χωρίς σύγχρονο κυκλοφοριακό σχεδιασμό, χωρίς επαρκείς κόμβους, χωρίς λύσεις στάθμευσης, χωρίς σοβαρή δημόσια συγκοινωνία και χωρίς ασφαλείς μετακινήσεις.
Και βέβαια υπάρχει το μεγάλο ζήτημα του προσωπικού. Ήδη οι επιχειρήσεις δυσκολεύονται να βρουν εργαζομένους. Ήδη η στέγαση είναι δύσκολη και ακριβή. Αν προστεθούν χιλιάδες νέες κλίνες χωρίς σχέδιο, τότε δεν θα μιλάμε για υγιή ανάπτυξη. Θα μιλάμε για ένα μοντέλο που θα βασίζεται όλο και περισσότερο στη μαζική εισαγωγή εργαζομένων από τρίτες
χώρες, με όλα τα δυσμενή αποτελέσματα που έχει αυτό το εγχείρημα στην πληθυσμιακή αλλοίωση και χωρίς να έχουμε εξασφαλίσει ούτε στέγη, ούτε κοινωνική ένταξη, ούτε σταθερή ποιότητα υπηρεσιών. Και αυτό δεν είναι βιώσιμο ούτε για τις επιχειρήσεις, ούτε για την κοινωνία.
Παράλληλα, δεν νοείται ένας τόσο ισχυρός τουριστικός προορισμός όπως η Κως να μη διαθέτει μια σοβαρή, οργανωμένη τουριστική σχολή. Αν θέλουμε πραγματικά να μιλάμε για ποιοτικό τουρισμό, πρέπει να επενδύσουμε πρώτα στους ανθρώπους του τουρισμού. Να δώσουμε στη νεολαία του νησιού τη δυνατότητα να σπουδάσει, να εκπαιδευτεί και να παραμείνει στον τόπο της, όχι μόνο ως εποχικός εργαζόμενος, αλλά ως αυριανό στέλεχος, επαγγελματίας και επιχειρηματίας του κλάδου. Η έλλειψη προσωπικού δεν αντιμετωπίζεται μόνο με εισαγωγή εργαζομένων από άλλες χώρες. Αντιμετωπίζεται με εκπαίδευση, αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας, προοπτική εξέλιξης και σύνδεση της τοπικής κοινωνίας με το ίδιο το τουριστικό προϊόν. Μια τουριστική σχολή στην Κω δεν θα εξυπηρετούσε μόνο τις υπάρχουσες μονάδες, αλλά και κάθε μελλοντική ανάπτυξη που θέλουμε να έχει ποιότητα, συνέχεια και πραγματικό όφελος για τον τόπο.
Γι’ αυτό το νέο χωροταξικό πρέπει να είναι πιο γενναίο και πιο ρεαλιστικό. Να μην κοιτάζει μόνο χάρτες, συντελεστές και εκτάσεις. Να συνδέει κάθε νέα τουριστική ανάπτυξη με συγκεκριμένα κριτήρια φέρουσας ικανότητας: επάρκεια νερού, αντοχή δικτύων, κυκλοφοριακό φορτίο, πίεση στο περιβάλλον, διαθέσιμο προσωπικό και δυνατότητα αξιοπρεπούς στέγασης. Να προστατεύει όχι μόνο τον επενδυτή, αλλά και τον τόπο που θα δεχθεί την επένδυση.
Η Κως δεν έχει ανάγκη από ένα μοντέλο που θα προσθέτει συνεχώς κλίνες και θα αφαιρεί ποιότητα ζωής. Έχει ανάγκη από ποιοτική αναβάθμιση, από εκσυγχρονισμό των υπαρχουσών μονάδων, από επενδύσεις σε βιωσιμότητα, από καλύτερη διαχείριση του προορισμού και από δημόσια έργα που θα στηρίζουν τον τουρισμό αντί να τον αφήνουν να λειτουργεί πάνω σε κουρασμένες υποδομές.
Η κυβέρνηση σωστά ανοίγει τη συζήτηση για το χωροταξικό. Και σωστά πρέπει να μπει τάξη. Όμως η τάξη δεν μπορεί να είναι μόνο πολεοδομική. Πρέπει να είναι και αναπτυξιακή. Για περιοχές όπως η Κως, που ήδη σηκώνουν τεράστιο τουριστικό βάρος, χρειάζονται ειδικές προβλέψεις, αυστηρά κριτήρια και κυρίως σύνδεση κάθε νέας άδειας με την πραγματική δυνατότητα του νησιού να την υποστηρίξει.
Ανάπτυξη δεν σημαίνει χτίζω όπου μπορώ. Ανάπτυξη σημαίνει σχεδιάζω με βάση αυτό που αντέχω. Η Κως έχει ήδη αποδείξει ότι μπορεί να προσελκύσει τουρισμό, να σταθεί στον διεθνή ανταγωνισμό και να προσφέρει ένα ισχυρό τουριστικό προϊόν. Το μεγάλο στοίχημα τώρα είναι να προστατεύσει τον εαυτό της: το νερό της, τους δρόμους της, τους κατοίκους της, τους εργαζομένους της, το φυσικό της περιβάλλον και τελικά την ίδια της την ταυτότητα.
Γιατί ένα νησί που ξεπερνά τα όριά του, στο τέλος δεν αναπτύσσεται. Φθείρεται. Και η Κως δεν αξίζει να φθαρεί από την ίδια της την επιτυχία.
Μηνάς Χατζημιχαήλ
Ξενοδόχος
Αντιπρόεδρος Ένωσης Ξενοδόχων Κω
