“Ο Μάιος μας έφτασε εμπρός βήμα ταχύ, να τον προϋπαντήσουμε, παιδιά στην έξοχη”.
Η πρώτη μέρα του Μάη, θεωρείται η γιορτή της Άνοιξης, αφού όλη η φύση είναι ανθισμένη. Από την Αρχαιότητα, που γιόρταζαν τη Δήμητρα, της γεωργίας, με στολισμούς, από κλαδιά δάφνης στην Αθήνα, μέχρι και σήμερα, που στολίζουν στη Βόρια Ελλάδα, ένα κομμάτι από κορμό δέντρου, το ‘μαγιόξυλο’ με διάφορα λουλούδια, ο Μάης μήνας είναι ο ξεχωριστός, πρωταγωνιστής της ανανέωσης και της ευκαρπίας.
Οι γιορτές των Αρχαίων Ελλήνων, λέγονται ‘Ανθεστήρια’ και συνδέονται με τα σημερινά, πρωτομαγιάτικα στεφάνια, στις πόρτες των σπιτιών. Αλλά και με την εξόρμηση στην εξοχή, για να πιάσουνε τον Μάη.
Ο Μάης μήνας έχει τα δικά του ξεχωριστά, ήθη και έθιμα. Το κυριότερο είναι, το στόλισμα του στεφανιού, φτιαγμένο από ένα κλαδί αμπέλου και τυλιγμένου, μαζί με φρέσκα αγριολούλουδα, συνήθως δε, με λευκές και κίτρινες μαργαρίτες.
Το μαγιάτικο στεφάνι, το κρεμούν στην πόρτα των σπιτιών, μέχρι του Αη Γιάννη του Πρόδρομου, του Κλείδωνα, στις 24 Ιουνίου, την παραμονή, που το πετούν στις φωτιές του Αη Γιαννιού, χορεύοντας γύρω από αυτές. Στο πρωτομαγιάτικο στεφάνι, δεν βάζουν κόκκινες παπαρούνες, γιατί συμβολίζουν το αίμα του Χριστού. Αλλά ούτε και ανεμώνες, γιατί οι κότες τις αντιπαθούν και θα κόψουν τα αυγά τους.
Προσθέτουν όμως άγριο σκόρδο, για το κακό το μάτι. Πολλοί άνθρωποι, για να γιορτάσουν το Μάη, κρεμούν στο λαιμό τους ένα περιδέραιο, φτιαγμένο από μαργαρίτες και χαμομήλι, περασμένα σε χοντρή κλωστή, τον λεγόμενο μίτο. Με τις παρέες τους όλοι, ξεχύνονται στις εξοχές και επειδή συνήθως η Πρωτομαγιά, πέφτει μετά το Πάσχα, απολαμβάνουν μαζί με τον καθαρό αέρα, λαμπρόπιτες, κουλουράκια και ψητό κρέας. Στην Κω φτιάχνουν, την παραδοσιακή μαγειριά.
Ένα σφικτό χυλό, από νισεστέ ή και καλαμποκάλευρο, ζάχαρη, νερό, κανέλα και ξηροκάρπια. Στην εξοχή οι παρέες, χορεύουν υπό τους ήχους των Δημοτικών τραγουδιών ή φτιάχνουν γαϊτανάκι, με χρωματιστές κορδέλες, σαν τις Αποκριές, για τα παιδιά που χορεύουν γύρω από αυτό. Μαζί κάνουν και κούνια, στο χοντρό κλαδί, του αβράμυθα ή της ελιάς. Μερικές γυναίκες, σηκώνονται από τη χαραυγή, για να φέρουν από το πηγάδι, το αμίλητο νερό και για να κόψουν λουλούδια και κίτρινους ευωδιαστούς σπάρτους, έτσι για να πάρουν πρώτες τα κάλλη του Μάη.
Πολλές παροιμίες σέρνει και ο ανθισμένος μήνας ο Μάης. ‘Ο Απρίλης, με τα λούλουδα και ο Μάης, με τα ρόδα.’ Ωστόσο τον Μάη μήνα, τον λένε και μαγεμένο, για αυτό τα ζευγάρια δεν παντρεύονται. ‘Ο γάμος ο μαγιάτικος, πολλά κακά αποδίδει’
‘Το Μάη, γεννήθηκα και μάγια δεν φοβούμαι.’ Άλλος ένας λόγος που δεν γίνονται γάμοι, είναι ότι το Μάιο είναι η αναπαραγωγική περίοδος, που ζευγαρώνουν τα γαϊδούρια. ‘Να ήμουν το Μάη γάιδαρος, τον Αύγουστο κριάρι, όλο το χρόνο κόκορας και γάτος, το Γενάρη’. Σε διάφορα μέρη της Ελλάδος, υπάρχουν και τα ‘κάλαντα’ του Μάη, όπου τα παιδιά κρατώντας λουλούδια, γυρνούν από σπίτι σε σπίτι, στις γειτονιές και λένε τα τραγούδια του Μάη. Οι παροιμίες είναι πολλές όπως, ‘Ο Απρίλης έχει το όνομα και ο Μάης, τα λουλούδια.’ ‘Όταν έπρεπε, δεν έβρεχε και το Μάη εδροσολόγα’. ‘Στων καταραμένων το χωριό, το Μάη μήνα βρέχει’ ‘Μάης άβρεχτος, χρονιά ευτυχισμένη’. ‘Ο Αύγουστος, πουλά το κρασί και ο Μάης, το σιτάρι’. Καλός ο ήλιος του Μαγιού, μα πιο καλό, του Αυγούστου το Φεγγάρι.’
Παρόλα αυτά, η Πρωτομαγιά, συνδέθηκε και με μεγάλα γεγονότα. Όπως με τις δικαιολογημένες, απεργίες και διαμαρτυρίες, των εργατών όλου του Κόσμου. Για αυτό και τιμάται η αργία της εργατικής Πρωτομαγιάς, κάθε χρόνο.
Το Λύκειο Ελληνίδων Κω, θεματοφύλακας των εθίμων κάθε χρόνο, διοργανώνει ανοικτή χορευτική, υπαίθρια εκδήλωση, για την Πρωτομαγιά, με το παραδοσιακό χορευτικό, τμήμα του. ‘Μάη μου κάλε μου μήνα, να ήσουν δυο φορές το χρόνο.’ Όσα άνθη έχει ο Μάιος και ο Χειμώνας χιόνια, τόσα πολλά να γίνουνε και τα δικά σας χρόνια.
Χρόνια πολλά.
Η συνταγή της Κώτικης μαγειριάς
Δυο ποτήρια νερό, ένα ποτήρι ζάχαρη, με λίγες σταγόνες ούζο ή ανθόνερο. Ένα ποτήρι νισεστέ, διαλυμένο στο νερό. Βράζουμε σε μέτρια φωτιά, τα υλικά και ανακατεύουμε συνεχώς, μέχρι να χυλώσει το γλυκό. Μοιράζουμε, σε πιάτα βαθιά η σε μπολάκια και πασπαλίζουμε, με λίγη κανέλα και τριμμένο καρύδι ή αμύγδαλο και αφήνουμε τη μαγειριά, να κρυώσει και να πήξει.
Καλή επιτυχία και Καλή Πρωτομαγιά
Ξανθίππη Αγρέλλη
