Έρευνα που είδε το φως της δημοσιότητας σε τοπική εφημερίδα της Δωδεκανήσου δείχνει ότι η Νίσυρος δίνει 1.202,72 ευρώ ανά κάτοικο για το προσωπικό της (5,2 φορές περισσότερα από τη Ρόδο) και ξοδεύει συνολικά 1,26 εκατ. ευρώ ετησίως, ποσό υψηλότερο ακόμη και από τη Σύμη, που έχει υπερδιπλάσιους κατοίκους. Οι αριθμοί αυτοί δείχνουν την εικόνα των λειτουργικών εξόδων, όμως η συζήτηση γύρω από τα έξοδα λειτουργίας των Δήμων και, κυρίως, για τις μισθώσεις του προσωπικού, οφείλει να ξεκινήσει από μια νέα βάση. Απαιτείται μια διαφορετική προσέγγιση σχετικά με τη φύση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και τις συνθήκες που αντιμετωπίζουν οι απομακρυσμένοι και μικροί νησιωτικοί Δήμοι.
Είναι λάθος να θεωρούμε τους δημοτικούς υπαλλήλους μόνο ως οικονομικό βάρος. Επίσης, είναι λάθος να αξιολογούμε τη δράση ενός μικρού νησιωτικού Δήμου μέσω στενών λογιστικών παραμέτρων, αγνοώντας τις ιδιαίτερες κοινωνικές, γεωγραφικές και δημογραφικές συνθήκες λειτουργίας του.
Για εμάς που ασχολούμαστε με τη διοίκηση μικρών νησιωτικών Δήμων, η παρουσία κάθε εργαζομένου έχει τεράστια σημασία. Δεν πρόκειται μόνο για την κάλυψη μιας διοικητικής ανάγκης, αλλά για την ικανότητα του Δήμου να παρέχει υπηρεσίες, να διατηρεί την κοινωνική συνοχή και να εξασφαλίζει αξιοπρεπείς συνθήκες ζωής.
Οι δημοτικοί υπάλληλοι δεν αποτελούν απλώς εργαζόμενους σε μια δημόσια υπηρεσία, αλλά είναι μέρος της κοινωνικής υποδομής που διατηρεί το νησί μας ζωντανό. Ο τεχνικός, ο υπάλληλος στην καθαριότητα, η διοίκηση, οι κοινωνικές υπηρεσίες, η ύδρευση και οι δημοτικές δομές δεν προσφέρουν μόνο επαγγελματική εργασία, αλλά συμμετέχουν καθημερινά στη λειτουργία της κοινωνίας μας. Χωρίς αυτούς, πολλές βασικές υπηρεσίες που θεωρούνται δεδομένες δεν θα μπορούσαν να υπάρξουν.
Οι μικροί νησιωτικοί Δήμοι παρουσιάζουν αυξημένες ανάγκες λειτουργίας, ανεξάρτητα από τον πληθυσμό τους. Πρέπει να παρέχουν βασικές υπηρεσίες, τεχνικές, κοινωνικές και διοικητικές, ακόμη και όταν οι οικονομικοί πόροι είναι περιορισμένοι και το προσωπικό ελάχιστο. Η απομόνωση λόγω γεωγραφίας, η απόσταση από τα αστικά κέντρα, η δυσκολία εύρεσης εξειδικευμένων στελεχών και η εποχικότητα δημιουργούν συνθήκες που διαφέρουν από εκείνες ενός μεγάλου αστικού Δήμου. Ένας μικρός Δήμος δεν έχει μειωμένες υποχρεώσεις επειδή έχει λιγότερους κατοίκους, αλλά έχει διαφορετικές και συχνά πιο δύσκολες υποχρεώσεις. Γι' αυτό πιστεύω ότι η αξιολόγηση του κόστους μισθοδοσίας πρέπει να βασίζεται στις πραγματικές ανάγκες κάθε Δήμου και όχι σε μια οριζόντια λογιστική λογική. Το πραγματικό οικονομικό βάρος για το κράτος δεν είναι η χρηματοδότηση των θέσεων εργασίας που απαιτούνται για τη λειτουργία των μικρών νησιών. Το πραγματικό κόστος είναι να αφήνει τα νησιά χωρίς υπηρεσίες, χωρίς κοινωνικές δομές, χωρίς εργαζομένους και, τελικά, χωρίς μόνιμους κατοίκους. Η εγκατάλειψη των νησιών αποτελεί το πραγματικό κόστος.
Υπάρχει μια πτυχή του θέματος που δεν έχει αναδειχθεί επαρκώς: η άμεση σύνδεση της δημοτικής απασχόλησης με το δημογραφικό ζήτημα. Τα μικρά νησιά βρίσκονται σε μια δύσκολη κατάσταση. Η γήρανση του πληθυσμού, η υπογεννητικότητα, η αποχώρηση των νέων και η δυσκολία δημιουργίας οικογένειας στον τόπο καταγωγής τους απειλούν τη δημογραφική και κοινωνική τους συνέχεια. Οι νέοι άνθρωποι απαιτούν σχολεία, υγειονομική περίθαλψη, κατοικία, σταθερό εισόδημα και προοπτικές. Χωρίς αυτά, η παραμονή τους στα νησιά γίνεται δυσκολότερη. Σε αυτό το πλαίσιο, οι θέσεις εργασίας στους Δήμους έχουν μεγάλη κοινωνική και δημογραφική αξία. Ένας εργαζόμενος που κατοικεί και εργάζεται μόνιμα σε ένα μικρό νησί δεν προσφέρει μόνο την εργασία του στον Δήμο, αλλά δημιουργεί εισόδημα που ενισχύει την τοπική οικονομία, στηρίζει τις επιχειρήσεις και διατηρεί τη κοινωνική ζωή. Μέσω της οικογένειάς του, συμβάλλει και στη δημογραφική συνέχεια.
Δεν ισχυρίζομαι ότι η δημιουργία μιας θέσης εργασίας λύνει από μόνη της το δημογραφικό πρόβλημα. Υποστηρίζω όμως ότι χωρίς οικονομική ασφάλεια, σταθερή απασχόληση και δημόσιες υπηρεσίες, δεν μπορούμε να μιλάμε για δημογραφική αναγέννηση των νησιών. Η δημοτική απασχόληση μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο αντιμετώπισης αυτού του προβλήματος. Η διατήρηση της απασχόλησης στα μικρά νησιά αποτελεί πολιτική για τη συγκράτηση του πληθυσμού, είναι επένδυση στη ζωή και έμπρακτη στήριξη της οικογένειας.
Η Πολιτεία πρέπει να καταλάβει ότι οι μικροί νησιωτικοί Δήμοι δεν μπορούν να διοικούνται με τα ίδια κριτήρια που εφαρμόζονται στους μεγάλους αστικούς Δήμους. Η αρχή της νησιωτικότητας δεν πρέπει να είναι μια γενική δήλωση, αλλά πρέπει να μετατρέπεται σε συγκεκριμένα μέτρα, χρηματοδοτήσεις και πολιτικές που λαμβάνουν υπόψη τα προβλήματα των νησιών. Για αυτόν τον λόγο, θεωρώ απαραίτητη τη δημιουργία ενός ειδικού πλαισίου για τη στήριξη της στελέχωσης και της μισθοδοσίας των μικρών νησιωτικών Δήμων. Συγκεκριμένα, απαιτούνται:
1. Ένα ειδικό καθεστώς χρηματοδότησης μισθοδοσίας, ώστε να καλύπτεται το αυξημένο κόστος λειτουργίας των μικρών νησιωτικών Δήμων μέσω ειδικών πόρων από το κράτος.
2. Ένα ειδικό πρόγραμμα μόνιμων προσλήψεων, που θα βασίζεται στις πραγματικές λειτουργικές ανάγκες κάθε Δήμου και όχι μόνο στον αριθμό των κατοίκων.
3. Διαφορετικά κριτήρια για την αξιολόγηση της οικονομικής λειτουργίας των Δήμων, ώστε η μισθοδοσία να μην υπολογίζεται μόνο ως δαπάνη, αλλά ως κοινωνική και αναπτυξιακή προσφορά.
4. Σύνδεση της δημοτικής απασχόλησης με την εθνική πολιτική για τα δημογραφικά, αναγνωρίζοντας ότι οι σταθερές θέσεις εργασίας είναι μέσο για την προσέλκυση και συγκράτηση πληθυσμού.
5. Απαλλαγή των μικρών νησιωτικών Δήμων από οριζόντιες δημοσιονομικές αξιολογήσεις που αγνοούν τις ιδιαίτερες συνθήκες της νησιωτικότητας.
6. Κίνητρα για στέγαση και οικονομικά επιδόματα προς τους δημοτικούς υπαλλήλους, ώστε να μπορούν να εγκατασταθούν και να παραμείνουν σε απομακρυσμένα και μικρά νησιά.
Ως Δήμαρχος Νισύρου, γνωρίζω καθημερινά τη δυσκολία να παραμείνει ένας μικρός νησιωτικός Δήμος λειτουργικός, αποτελεσματικός και κοντά στους πολίτες. Κατανοώ τις ελλείψεις προσωπικού, τις δυσκολίες στελέχωσης, τις αυξημένες ανάγκες και την προσπάθεια που απαιτείται για να παρέχονται υπηρεσίες που σε άλλες περιοχές θεωρούνται δεδομένες.
Για εμάς, η λειτουργία του Δήμου δεν είναι μια αφηρημένη διαδικασία διοίκησης. Είναι η καθημερινή προσπάθεια να διατηρήσουμε τη Νίσυρο έναν τόπο όπου οι άνθρωποι μπορούν να ζουν, να δημιουργούν, να εργάζονται και να μεγαλώσουν τα παιδιά τους. Θέλουμε οικογένειες, νέους ανθρώπους, παιδιά στα σχολεία και μια κοινωνία με προοπτική και ζωή.
Για να επιτευχθεί αυτό, απαιτούνται συγκεκριμένες προϋποθέσεις: θέσεις εργασίας, επαρκείς δημόσιες υπηρεσίες, αξιοπρεπή εισοδήματα και ένας Δήμος με τα απαραίτητα μέσα και προσωπικό για να ανταποκριθεί στις ανάγκες. Δεν μπορούμε να ζητάμε από τους νέους να επιστρέψουν στα νησιά τους αν δεν τους παρέχουμε τις συνθήκες για να μείνουν. Δεν μπορούμε να μιλάμε για δημογραφική αντιμετώπιση χωρίς να στηρίζουμε την οικογένεια και την εργασία. Δεν μπορούμε να απαιτούμε από τους μικρούς νησιωτικούς Δήμους να εκπληρώνουν τον αναπτυξιακό και κοινωνικό τους ρόλο χωρίς να τους εξασφαλίζουμε το απαραίτητο προσωπικό.
Δεν ζητάμε προνόμια, αλλά ισότιμη αντιμετώπιση που να λαμβάνει υπόψη τις ιδιαίτερες ανάγκες και τις πραγματικές συνθήκες της νησιωτικότητας. Δεν ζητάμε την παραβίαση των κανόνων της καλής οικονομικής διαχείρισης, αλλά την κατάργηση της μηχανικής εφαρμογής τους χωρίς την εξέταση της κοινωνικής πραγματικότητας. Η μισθοδοσία των υπαλλήλων πρέπει να θεωρείται επένδυση στη δημογραφική επιβίωση, στην τοπική οικονομία, στην κοινωνική συνοχή και στην απασχόληση.
Ένας Δήμος δεν υπάρχει μόνο για τη διαχείριση ενός προϋπολογισμού, αλλά για να υπηρετεί τους πολίτες του, να προστατεύει την κοινωνία και να δημιουργεί τις προϋποθέσεις για το μέλλον. Δεν επιθυμούμε Δήμους που απλώς ισοσκελίζουν τους προϋπολογισμούς τους, αλλά Δήμους που κρατούν ζωντανές τις κοινωνίες τους. Δεν βλέπουμε τους δημοτικούς υπαλλήλους ως κόστος, αλλά ως ανθρώπους που συμβάλλουν στην ανάπτυξη και την επιβίωση των νησιών μας.
Θέλω να τονίσω με σαφήνεια: Το μεγαλύτερο κόστος για τη χώρα δεν είναι η μισθοδοσία των ανθρώπων που υπηρετούν στα μικρά νησιά. Το μεγαλύτερο κόστος θα είναι η απώλεια των ίδιων των νησιών μας, αν δεν δημιουργηθούν οι συνθήκες για να συνεχιστεί η κατοίκηση σε αυτά. Αυτό αποτελεί το πραγματικό διακύβευμα και είναι ευθύνη της Πολιτείας, της Αυτοδιοίκησης και της ελληνικής κοινωνίας.
Τα μικρά νησιά δεν χρειάζονται μόνο οικονομική διαχείριση, αλλά πολιτική για τη δημογραφική αναγέννηση, την απασχόληση και τη ζωή. Το ζήτημα δεν είναι η ύπαρξη φθηνών Δήμων, αλλά η ύπαρξη ζωντανών νησιών.
Χριστοφής Κορωναίος
Δήμαρχος Νισύρου
